سادات حقانی
در پیدایش فرقه خوارج دو قول وجود دارد:
قول اول: رئیس این گروه ذوالخویصره التمیمی از بنی تمیم است.
قول دوم: حرقوص بن زهیر السعدی مؤسس و بنیانگذار این گروه است.
تبصره:
هر دو قول درست است، زیراکه اولین شخص خارجی که فعالیت خود را بطور فکری آغاز کرد ذوالخویصره مرتد بود، که همرای رسول الله ﷺ گستاخی کرد و نبی کریم ﷺ را به صفت عدم عدالت موصوف کرد.
و دومین شخص خوارج که فعالیت خود را بطور عملی آغاز کرد حرقوص بن زهیر السعدی بود که حضرت علی رضی الله تعالی عنه را گفت که مرتد شده ای و توبه بکش. (العیاذ بالله من ذلك).
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، قَالَ : بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقْسِمُ قِسْمًا أَتَاهُ ذُو الْخُوَيْصِرَةِ وَهُوَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ اعْدِلْ ، فَقَالَ : ” وَيْلَكَ وَمَنْ يَعْدِلُ إِذَا لَمْ أَعْدِلْ قَدْ خِبْتَ وَخَسِرْتَ ، إِنْ لَمْ أَكُنْ أَعْدِلُ ” فَقَالَ عُمَرُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي فِيهِ فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ ، فَقَالَ : ” دَعْهُ فَإِنَّ لَهُ أَصْحَابًا يَحْقِرُ أَحَدُكُمْ صَلَاتَهُ مَعَ صَلَاتِهِمْ وَصِيَامَهُ مَعَ صِيَامِهِمْ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لَا يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ يُنْظَرُ إِلَى نَصْلِهِ فَلَا يُوجَدُ فِيهِ شَيْءٌ ، ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى رِصَافِهِ فَمَا يُوجَدُ فِيهِ شَيْءٌ ، ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى نَضِيِّهِ وَهُوَ قِدْحُهُ فَلَا يُوجَدُ فِيهِ شَيْءٌ ، ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى قُذَذِهِ فَلَا يُوجَدُ فِيهِ شَيْءٌ قَدْ سَبَقَ الْفَرْثَ وَالدَّمَ آيَتُهُمْ رَجُلٌ أَسْوَدُ إِحْدَى عَضُدَيْهِ مِثْلُ ثَدْيِ الْمَرْأَةِ أَوْ مِثْلُ الْبَضْعَةِ تَدَرْدَرُ وَيَخْرُجُونَ عَلَى حِينِ فُرْقَةٍ مِنَ النَّاسِ ” ، قَالَ أَبُو سَعِيدٍ : فَأَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَشْهَدُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ قَاتَلَهُمْ وَأَنَا مَعَهُ فَأَمَرَ بِذَلِكَ الرَّجُلِ فَالْتُمِسَ فَأُتِيَ بِهِ حَتَّى نَظَرْتُ إِلَيْهِ عَلَى نَعْتِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي نَعَتَهُ .[بخاري، کتاب المناقب، باب علامات النبوة في الإسلام، رقم الحدیث۳۳۶۴].
ترجمه: «ابو سعید خدری رضی الله تعالی عنه می فرماید: یک وقت ما پیش پیغمبر ﷺ بودیم و پیغمبر ﷺ در حال تقسیم مالی بودند ، شخصی به نام (ذوالخویصره) که از طایفه بنی تمیم بود پیش وی آمد و گفت: ای رسول خدا! عدالت را رعایت کن ، پیغمبر ﷺ فرمود: ای بدبخت! چه کسی عدالت را رعایت میکند اگر من آنرا رعایت نکنم؟! اگر من عادل نباشم تو تاوانی و بدبخت هستی (چون کسی را به رهبری خود قبول کرده ای که عادل نیست) ، عمر گفت: ای رسول خدا ﷺ! اجازه بده تا گردنش را بزنم ، پیغمبر ﷺ فرمود: او را مکش ، این شخص دوستان و همکارانی دارد که نماز و روزه و رفتار نیک خودتان را در برابر نماز و روزه و رفتار آنان ناچیز می دانید (یعنی به ظاهر اهل عبادت و احسان می باشند) قرآن میخوانند ، ولی اثر آن از گلویشان تجاوز نمیکند وقلبشان از فهم حکمتهای آن محروم است ، از دین به سرعت خارج میشوند همانگونه که تیر به سرعت از بدن شکار خارج میگردد، (تیر که شکارچی با سرعت و قدرت زیاد به شکار میزند و از بدنش خارج میشود) وقتی که شکارچی قسمت آننی تیر را ملاحظه میکند اثری از خون شکار روی آن نمی بیند ، و به قسمت بند سر تیر نگاه میکند امّا اثری نمیبیند قسمت چوبی و پره های آن را مشاهده می نماید در آنها هم اثری را نمی بیند ، در حالیکه حیوان شکار خارج میشود ، که هیچ اثری از خون در هیچ یک از قسمتهای مختلف تیر دیده نمیشود ، در اینجا خارج شدن قرآن از زبان چنین قومی به همچون تیری تشبیه شده است یعنی هیچ اثری از آثار ایمان در قلب آنها به وجود نمی آورد) نشانه وعلامت برای شناخت آنان این است که یک مرد سیاه پوست همراه ایشان است که یکی از بازوهایش مانند پستان زن ، یا یک پاره گوشت حرکت میکند و تکان میخورد ، این قوم در حالی که مردم دچار اختلاف هستند از اطاعت از رهبری اسلام خارج میشوند.
ابو سعید رضی الله تعالی عنه گوید: من شهادت میدهم که این حدیث را از پیغمبر ﷺ شنیدم و شهادت میدهم که علی بن ابی طالب رضی الله تعالی عنه با آنان جنگید و من با علی بودم ، دستور داد تا آن مرد سیاه پوست را بیاورند بعد از جستجو ، او را آورند ، همینکه او را نگاه کردم دیدم دارای همان اوصافی است که پیغمبر ﷺ فرموده بود.
