هر عمل و رفتاری که بر ذهن، اندیشه و روان انسان اثر بگذارد و در آن از سلاحهای نظامی استفاده نشود، «جنگ فکری و روانی» نامیده میشود. جنگ فکری و روانی، راه پنهان و مؤثر دشمن است که بهجای استفاده از سلاحهای فیزیکی احساسات، باورها و افکار مردم را هدف قرار میدهد تا ارادهٔ آنها را تضعیف کرده و آنان را در راستای اهداف خود تحت تأثیر قرار دهد.
در جنگ نظامی از توپ، هواپیما، تانک، سلاحهای هستهای و دیگر سلاحهای خطرناک استفاده میشود. در این نوع جنگ، خون ریخته میشود، انسانها کشته و زخمی میشوند، ساختمانها، جادهها، زمینهای زراعتی و سایر زیرساختها از بین میروند و محیط زیست و موجودات زنده نیز آسیب میبینند. اما جنگ فکری و روانی برخلاف آن، بدون استفاده از سلاحهای نظامی انجام میشود. در این جنگ فکر، عقیده، ذهن و روان انسان هدف قرار میگیرد. اگرچه مردم از لحاظ ظاهری زنده میمانند اما ممکن است هویت ذهنی، روحی و اعتقادی آنان بهشدت آسیب ببیند و از هدف و مسیر اصلی خویش منحرف شوند.
جنگ فکری و روانی:
در کتاب «اصول الغزو الفکري» دربارهٔ جنگ فکری چنین آمده است: «هو الغزو بالوسایل غیر العسکریة.»
اصول الغزو الفکري، صفحه ۴
ترجمه: جنگ فکری، هجوم و یورشی است که با استفاده از وسایل غیرنظامی انجام میشود.
همچنین در آن آمده است: «هو اسلوب جدید للغزو ضدالمسلمین بعد هزائم متکررة.»
اصول الغزو الفکري، صفحه ۴
ترجمه: شیوهای جدید برای هجوم علیه مسلمانان پس از شکستهای پیدرپی.
اهداف جنگ فکری و روانی:
بزرگترین هدف جنگ فکری آن است که طرف مقابل را تحت نفوذ و تأثیر خود قرار دهد، خواستههای خویش را بر او تحمیل کند و مانع هرگونه مقاومتی در برابر اهداف خود شود. هدف اساسی این جنگ آن است که یک ملت را از لحاظ ذهنی و فکری تضعیف کرده و تابع اندیشهٔ خود سازد. چنانکه در کتاب «اصول الغزو الفکري» نیز آمده است، نویسنده هدف اساسی دشمنان دین را همین امر میداند.
بهصورت خلاصه میتوان گفت که از اهداف این جنگ، از میان بردن روحیهٔ مقاومت مسلمانان در برابر غرب، ایجاد تردید در میان آنان نسبت به اسلام، تمدن اسلامی و ارزشهای انسانی و جلوگیری از رسیدن تصویر واقعی و کامل اسلام به جوامع غربی است. ایجاد رهبران و نظامهای دستنشانده و وابسته در جهان اسلام نیز از اهداف اساسی این جنگ به شمار میرود.
موضوعات جنگ فکری:
موضوعات جنگ فکری و روانی همهٔ اسباب و ابزارهایی است که افکار، نظریات، عقاید و ارزشهای یک ملت را تغییر میدهد.
اصول الغزو الفکري، صفحه ۵
پیروان و طراحان این جنگ تلاش میکنند عقاید، اندیشه، فرهنگ و تمدن خود را حفظ کرده و بر ملتهای دیگر از لحاظ فکری و فرهنگی برتری پیدا کنند.
در زمان حاضر، بسیاری از کشورهای قدرتمند جهان تلاش میکنند بهصورت آشکار و پنهان نفوذ خود را بر مسلمانان افزایش دهند. در بسیاری از کشورهای اسلامی، در کنار تجاوز نظامی، تهاجم فکری و فرهنگی نیز جریان دارد. حتی برخی کشورها بدون انجام تجاوز نظامی، به ابزاری برای تحقق اهداف قدرتهای خارجی تبدیل شدهاند. هنگامی که به یک کشور اسلامی حملهٔ نظامی صورت میگیرد، برخی عناصر داخلی و خارجی نیز با آن همکاری میکنند. همچنین در رسانهها مطالبی منتشر میشود که پیامدهای زیانباری برای امت اسلامی دارد.
اصول الغزو الفکري، صفحه ۶
روشهای جنگ روانی:
جنگ روانی برای تأثیرگذاری بر ذهن مردم، بیشتر از روشهای زیر استفاده میکند:
۱ ـ گسترش غم و اندوه: دشمن تلاش میکند تصویری منفی و نامتوازن از واقعیتهای جامعه ارائه دهد، مردم را نسبت به آیندهٔ خود ناامید سازد و امیدهای آنان را تضعیف کند.
۲ ـ ایجاد ناامیدی: هنگامی که انسان پس از تلاشهای فراوان به اهداف خود دست نمییابد، دچار ناامیدی میشود. دشمن تلاش میکند این وضعیت را تشدید کند، اعتماد به نفس فرد را کاهش دهد و امید او به پیشرفت را از میان ببرد.
۳ ـ ایجاد ترس و وحشت: ترساندن مردم یکی از مؤثرترین ابزارهای جنگ روانی است. از طریق جنگها، فشارهای اقتصادی، تحریمهای سیاسی و تبلیغات رسانهای تلاش میشود روحیهٔ مردم تضعیف و انگیزهٔ مقاومت در آنان از بین برده شود.
۴ ـ انتشار شایعات: در این مرحله تلاش میشود نخست تمام افکار و ذهنیتهای جامعه مطالعه شود و خواستهها، علایق، سطح اقتصادی، تعلیمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی مردم مورد شناسایی قرار گیرد. سپس برای تأثیرگذاری بر آنان برنامههای گوناگونی به اجرا گذاشته میشود؛ برنامههایی که هدف آن آماده ساختن ذهن مردم برای بهرهبرداری در راستای منافع طرف مقابل و بیاعتماد ساختن آنان نسبت به وضعیت اقتصادی، تعلیمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی خودشان است.
یک موضوع کوچک سیاسی را چنان بزرگ جلوه میدهند که مردم تصور میکنند همهچیز در مدت بسیار کوتاهی تغییر خواهد کرد و از میان خواهد رفت؛ یا مجریان جنگ فکری و روانی قدرت خود را چنان بزرگ جلوه میدهند که ذهنیت عمومی توان تحمل آن را از دست میدهد و مردم نسبت به استحکام و قدرت نظام خود بیاعتماد میشوند.
۵ ـ پیدا کردن دستنشاندگان در کشورهای اسلامی و جوامع مسلمان: یکی از مهمترین روشهای جنگ فکری و روانی آن است که در جوامع افراد، گروهها یا نهادهایی شناسایی شوند یا از راههای گوناگون تحت تأثیر قرار گیرند که در تحقق اهداف سیاسی، امنیتی یا تبلیغاتی طرفهای خارجی همکاری کنند. این کار میتواند از طریق حمایت مالی، همکاری تبلیغاتی، نفوذ سیاسی، فعالیتهای رسانهای، انتشار اطلاعات نادرست یا ترویج روایتهای خاص انجام شود.
از طریق این افراد یا گروهها تلاش میشود بر افکار عمومی جامعه تأثیر گذاشته شود، بیاعتمادی و اختلاف میان مردم افزایش یابد، دربارهٔ ارزشهای عمومی و دینی جامعه تردید ایجاد شود و وحدت اجتماعی تضعیف گردد. در برخی موارد تلاش میشود از طریق رسانهها، شبکههای اجتماعی، فعالیتهای فرهنگی و تبلیغات سیاسی، فضایی ایجاد شود که منافع طرفهای خارجی تأمین و توان جامعه برای تصمیمگیری مستقل تضعیف گردد.
از همینرو، برای هر جامعهٔ اسلامی مهم است که از طریق افزایش سواد رسانهای، بصیرت علمی، وحدت ملی، احترام به قانون و ارزیابی دقیق اطلاعات در برابر هرگونه نفوذ خارجی و عملیات تبلیغاتی هوشیار باقی بماند و پیش از پذیرش روایتهای نادرست و شایعات، صحت و سقم آنها را بررسی کند.