۴- اعتدال در عبادت و بندگی
یکی دیگر از جلوههای زیبای اعتدال و میانهروی در اسلام اعتدال در عبادت و اطاعت است، اسلام از مسلمان نمیخواهد که به بهانه عبادت مسئولیتهای فردی، خانوادگی و اجتماعی خود را نادیده بگیرد یا بیش از حد توان بر خود سختگیری کند؛ بلکه انسان را به عبادتی فرا میخواند که با توان، استمرار و تعادل همراه باشد.
چنانکه الله سبحانهوتعالی میفرماید:
﴿لَا يُكَلِّفُ اللّٰهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا﴾ (البقرة: ۲۸۶) ترجمه: «الله تعالی جلجلاله هیچکس را جز به اندازه توان و ظرفیتش مکلف نمیسازد».
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم همواره اصحاب کرام رضیاللهعنهم را از افراط و زیادهروی در عبادت بازمیداشتند، همانگونه که در بخشهای پیشین نیز اشاره شد گروهی از صحابه کرام رضیاللهعنهم تصمیم گرفته بودند عبادت خود را بیش از حد افزایش دهند؛ یکی از آنان همواره روزه میگرفت، دیگری تمام شب را به نماز میایستاد و سومی از ازدواج خودداری میکرد.
هنگامی که رسول الله صلیاللهعلیهوسلم از این موضوع آگاه شدند، فرمودند:
«به الله سوگند! من از همه شما بیشتر از الله تعالی جلجلاله میترسم و از همه شما پرهیزگارترم؛ با این حال گاهی روزه میگیرم و گاهی افطار میکنم، نماز میخوانم و استراحت نیز میکنم و با زنان ازدواج میکنم، پس هر کس از سنت من رویگردان شود از من نیست».
این حدیث بهروشنی نشان میدهد که راه اسلام راه تعادل، اعتدال و میانهروی است؛ نه راه رهبانیت و ترک دنیا و نه راه غفلت از عبادت و یاد الله تعالی جلجلاله؛ مسلمان باید میان حقوق الله تعالی جلجلاله، حقوق نفس خویش، حقوق خانواده و حقوق جامعه تعادل برقرار سازد، از همینرو عبادتی که با اعتدال، اخلاص و استمرار همراه باشد، نزد الله تعالی جلجلاله از اعمال سنگینی که انسان توان ادامه آن را نداشته باشد محبوبتر است.
اسلام میخواهد که مسلمان در همه مراحل زندگی راه میانه و معتدل را در پیش گیرد تا هم از برکات و فیوضات عبادت بهرهمند شود و هم بتواند سایر مسئولیتهای خود را به بهترین شکل انجام دهد.