۷-: نظام اسلامی، نظامی اعتقادی است
اسلام نظام اعتقادی و معنوی است که قلبها و وجدانهای انسان را مدیریت میکند و این، ویژگی اساسی نظام اسلامی بهشمار میرود. یک مسلمان حتی اگر ظاهراً فرصت ارتکاب گناهی را داشته باشد و هیچ ترس و بیمی از مجازات قاضی یا حاکم در دل وی نباشد، باز هم به دلیل ایمان و عقیده خود از انجام گناه خودداری میکند.
برخلاف آن، نظامهای وضعی که بر پایه عقل و خواستههای بشری بنا شدهاند، تنها با تکیه بر زور مادی، زندان، مجازات و نیروهای پولیس قوانین را اجرا میکنند. بهمحض اینکه این کنترل ظاهری برداشته شود، بسیاری از مردم به نقض قوانین روی میآورند. اسلام برای اجرای قوانین از مردم تعهد اعتقادی میخواهد نه اجبار و فشار. این حقیقت در ماجرای تحریم شراب بهخوبی نمایان شد؛ پیش از اسلام، نوشیدن شراب در میان عربها رسمی رایج، فرهنگی و حتی مایه افتخار بود.
اما وقتی این آیه نازل شد: {یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَیْسِرُ وَالْأَنصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّیْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ} (مائده: ۹۰)
ترجمه: ای مؤمنان! بیگمان شراب، قمار، پرستش بتها و تیرهای قرعه پلیدی و از کارهای شیطان است؛ پس از آن دوری کنید تا رستگار شوید.
صحابهٔ کرام پس از نزول این آیه بیدرنگ شرابهای خود را ریختند، جامها را شکستند و میخانهها را ویران ساختند؛ بدون آنکه کسی مجازات یا تعزیر شود و یا نیروهای امنیتی اعزام گردند. این همه نتیجه قدرت ایمان و عقیده بود، نه اثر زور و اجبار.
پیامبر اکرم ﷺ در حدیثی فرمودند: «لا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يَكُونَ هَوَاهُ تَبَعًا لِمَا جِئْتُ بِهِ» (شرح السنة للبغوی)
ترجمه: هیچیک از شما مؤمن کامل نمیشود تا زمانی که خواستههای وی تابع دینی نباشد که من آوردهام.
از اینرو، نظام اسلامی نظامی اعتقادی است که قلب انسان را هدایت میکند و اساس اجرای احکام اسلامی ایمان است. نظامهای وضعی بدون زور فرو میریزند اما نظام اسلامی بر پایه ایمان پایدار میماند؛ زیرا ایمان کنترلی نیرومندتر از قانون، زندان و مجازات دارد.
۸-: نظام اسلامی شامل همه ابعاد زندگی انسان است
اسلام نظامی کامل، جامع و الهی است که تمام ابعاد زندگی انسان را دربر میگیرد؛ از عقیده، اخلاق و عبادات گرفته تا معاملات، سیاست، اقتصاد، عدالت، مجازاتها و قوانین اجتماعی.
خداوند جل جلاله میفرماید: {مَا فَرَّطْنَا فِي الْكِتَابِ مِن شَيْءٍ} (انعام: ۳۸)
ترجمه: ما در این کتاب چیزی را فروگذار نکردهایم.
و در جای دیگر میفرماید: {وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ} (نحل: ۸۹)
ترجمه: ما این کتاب را بر تو نازل کردیم که بیانگر همه چیز است.
پیامبر اکرم ﷺ نیز فرمودهاند: «تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِ لَنْ تَضِلُّوا بَعْدِي: كِتَابَ اللَّهِ وَسُنَّتِي» (موطأ امام مالک)
ترجمه: در میان شما چیزی باقی گذاشتم که اگر به آن چنگ زنید، هرگز پس از من گمراه نخواهید شد؛ آن چیز کتاب خدا و سنت من است.
اسلام اصول عقیده را همچون توحید، نبوت، آخرت، فرشتگان، کتابهای آسمانی و تقدیر بیان کرده است. پیامبر ﷺ فرمودهاند: «الإيمان أن تؤمن بالله وملائكته وكتبه ورسله واليوم الآخر…» (صحیح مسلم)
یعنی ایمان اینست که به خدا، فرشتگان او، کتابهای آسمانی، پیامبران او، روز آخرت و تقدیر ایمان داشته باشی.
اسلام همچنین پیروان خود را به اخلاق نیکو، صداقت، گذشت و صبر سفارش کرده و از اخلاق زشت همچون دروغ، غیبت، تکبّر و ظلم نهی نموده است.
پیامبر ﷺ فرمودند: «إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَكَارِمَ الأَخْلاقِ» (موطأ امام مالک)
ترجمه: من فقط برای کاملکردن مکارم اخلاق برانگیخته شدهام.
بهطور خلاصه، اسلام نظامی کامل، فراگیر و الهی است که عقیده، اخلاق، عبادات و معاملات را در بر میگیرد. این نظام بر هدایت الهی استوار است و پاسخگوی نیاز هر انسان، هر قوم و هر دورهای میباشد. همین ویژگی، دین مبین اسلام را به یگانه نظام الهی و راه نجات بشریت تبدیل میسازد.
