توصیه امیرالمؤمنین حفظه‌الله به پرهیز از رسوم ناپسند (بخش دوم)
در بخش نخست این مقاله مبانی و مصادیق رسوم ناپسند در فرمان شماره ۱۷ امیرالمؤمنین حفظه‌الله‌تعالی بررسی شد. اما اهمیت این فرمان تنها در منع رسوم نیست بلکه در ثمرات عملی و پیامدهای مثبتی است که اجرای آن می‌تواند در زندگی فردی و اجتماعی مردم افغانستان به بار آورد. آنچه از گزارش‌های رسمی و میدانی برمی‌آید، آن است که اجرای این فرمان در بسیاری از ولایات به کاهش محسوس هزینه‌های غیرضروری و بازگشت آرامش به خانواده‌ها منجر شده است.
برای نمونه، ریاست امر به معروف ولایت غور اعلام کرده است که محتسبین این ولایت در پی تطبیق فرمان امیرالمؤمنین حفظه‌الله از ۳۰۰ مورد رسم و رواج ناپسند و خلاف شریعت در این ولایت جلوگیری نموده‌اند و بخش عمده این موارد به برگزاری مراسم عروسی، هزینه‌های غیرضروری و مظاهر تجمل‌گرایی مربوط بوده است. این آمار نشان می‌دهد که فرمان رهبری تنها یک توصیه گفتاری و نوشتاری روی کاغذ نمانده، بلکه در سطح میدان به اقدام عملی تبدیل شده و نتایج ملموسی به همراه داشته است.
ثمره دیگر این فرمان کاهش بار اقتصادی سنگینی است که سال‌ها بر دوش خانواده‌ها، به‌ویژه جوانان در آستانه ازدواج سنگینی می‌کرد. در نشست مشترک محتسبین و علمای دین در ولایت سرپل، تصریح شده است که بسیاری از جوانان به دلیل هزینه‌های سنگین ازدواج و رواج‌های غیرضروری، ناگزیر به ترک وطن و مهاجرت ناخواسته به کشورهای بیرونی شده‌اند. این سخن، نشان‌دهنده پیوند مستقیم میان رسوم ناپسند و بحران‌های اجتماعی مانند مهاجرت جوانان است.
وقتی فرمان شماره ۱۷ اجرا شود، خانواده‌ها دیگر مجبور نیستند برای حفظ آبروی اجتماعی خود هزینه‌های خارج از توان متقبل شوند و جوانان می‌توانند با آرامش بیشتری به تشکیل خانواده بیندیشند. در نشست علمای کرام ولایت بغلان نیز تأکید شده است که رسوم ناپسند در مراسم عروسی، فاتحه، عزا و حج، مصارف سنگینی را بر مردم تحمیل کرده و گاهی سبب مشکلات خانوادگی می‌شود. بنابراین، اجرای این فرمان نه تنها به نفع اقتصاد خانواده‌هاست بلکه به تحکیم بنیان خانواده و جلوگیری از فروپاشی آن نیز کمک می‌کند.
از سوی دیگر، اجرای فرمان شماره ۱۷ ثمرات دینی و اخلاقی نیز به همراه دارد. در نشست آگاهی‌دهی ولایت بادغیس، نماینده شورای علما و نماینده اداره حج و اوقاف با استناد به احادیث نبوی بر ضرورت دوری از رواج‌های ناپسند و بازگشت به سنت‌های اسلامی تأکید کرده‌اند. این امر نشان می‌دهد که فرمان رهبری با مبانی شرعی همخوانی کامل دارد و اجرای آن، به تقویت پایبندی جامعه به ارزش‌های دینی کمک می‌کند.
همچنین در نشست آگاهی‌دهی ولایت فاریاب تصریح کرده‌اند که این فرمان به دنبال جلوگیری از هزینه‌های غیرضروری و رسوم زیان‌بار اجتماعی مرتبط با عروسی، مراسم تسلیت و مراسم حج و عمره است و در عین حال اعتدال و سادگی را در امور اجتماعی ترویج می‌کند. این رویکرد نشان‌دهنده آن است که هدف امیرالمؤمنین حفظه‌الله نه فقط منع رسوم، بلکه جایگزین کردن فرهنگ اعتدال و ساده‌زیستی اسلامی به جای تجمل‌گرایی و چشم‌وهم‌چشمی است.
نکته قابل توجه دیگر، نقش رسانه‌ها و نهادهای فرهنگی در تبیین و ترویج این فرمان است. در نشست هماهنگی ولایت دایکندی، رئیس اطلاعات و فرهنگ این ولایت از رسانه‌ها خواسته است که محتوای آگاهی‌بخش مستمر درباره فرمان ۱۷ تولید کنند تا تغییر فرهنگی در جامعه شکل گیرد و شیوع این رسوم زیان‌بار کاهش یابد. این نشان می‌دهد که اجرای موفق این فرمان، نیازمند یک حرکت هماهنگ و فراگیر است که در آن علما، مسئولان، رسانه‌ها و خود مردم نقش دارند.
در همین راستا وزارت امور خارجه نیز نشستی را برای تضمین اجرای مؤثر این فرمان برگزار کرده و وزیر خارجه تأکید کرده است که پایداری رسوم زیان‌بار و غیراسلامی نه تنها اصول اسلامی را نقض می‌کند بلکه بار مالی غیرضروری بر مردم تحمیل کرده و نارضایتی گسترده‌ای را برمی‌انگیزد.
فرمان شماره ۱۷ امیرالمؤمنین حفظه‌الله‌تعالی فراتر از یک دستور اداری، یک استراتیژی جامع برای اصلاح فرهنگ عمومی جامعه افغانستان است. ثمرات آن را می‌توان در کاهش هزینه‌های خانواده‌ها، جلوگیری از مهاجرت جوانان، تحکیم بنیان خانواده، تقویت پایبندی دینی و ترویج فرهنگ ساده‌زیستی مشاهده کرد.
اما تحقق کامل این ثمرات نیازمند استمرار آگاهی‌بخشی، همکاری علما و مسئولان و همراهی خود مردم است. تجربه ولایت غور که در آن از ۳۰۰ مورد رسوم خلاف شرع جلوگیری شده، نشان می‌دهد که با عزم جدی و هماهنگی نهادهای ذی‌ربط، می‌توان این رسوم را مهار کرد و جامعه را به سمت الگوی اسلامی ساده‌زیستی هدایت نمود. این همان آرمانی است که امیرالمؤمنین حفظه‌الله‌تعالی برای آن تلاش می‌کنند و تحقق آن به نفع فرد، خانواده و کل جامعه اسلامی است.
