تاریخ اسلام آکنده از جنبشها و گروههایی است که ادعای اصلاح، هدایت و نجات امت اسلامی را داشتهاند، اما بسیاری از این جنبشها به جای آنکه راهنمای امت باشند، خود به منبع بحران و فتنه بدل شدهاند.
روشنترین و مشهورترین نمونه این روند، گروه داعش است که به نوعی ادامهدهنده راه خوارج محسوب میشود؛ همان گروهی که در سدههای نخستین اسلامی تحت شعار دفاع از دین و اصلاح امت، اقدامات غیراسلامی را مرتکب شد. خوارج دوران ما نیز امروزه زیر نام دین و شعارهای نجات امت، در حقیقت بر جوامع اسلامی آشوب و تباهی تحمیل کردهاند.
خوارج برای نخستینبار پس از جنگ صفین در تاریخ اسلام پدیدار شدند. آنان خود را مدافعان حق میخواندند، اما به دلیل تفسیر نادرست از دین، مسلمانان را به دو دسته حق و باطل تقسیم کرده و هرکس را که با دیدگاهشان همعقیده نبود، تکفیر و به مجازات مرگ محکوم میکردند.
این تفسیر سختگیرانه و نادرست از شریعت اسلامی، موج جدیدی از خشونت و تفرقه برانگیخت. گروه داعش در سده بیست و یکم، تجلیای مدرن از همان اندیشه خوارج است؛ گروهی که خود را صاحب خلافت برحق خوانده و ادعا میکرد تنها راه نجات امت، پیروی از آنان است.
داعش اگرچه زیر شعار نجات امت سر برآورد، اما به سرعت خود به بزرگترین مصیبت زمانه برای امت تبدیل شد؛ مصائب داعش برای امت اسلامی گسترده و عمیق بود که در این نوشتار به برخی از نمونههای مهم آن اشاره میکنیم. شهرها و تأسیسات زیربنایی که خوارج داعش بر آنها گام نهادند، در سوریه، عراق و دیگر مناطق به کلی ویران گشتند و هزاران نفر آواره و بیپناه شدند.
داعش با تکفیر گروههای مختلف اسلامی و حملات به اقلیتها، وحدت امت را نشانه گرفت. روابط میان مسلمانان شیعه و سنی، اقوام گوناگون و حتی همسایگان مسلمان، به دلیل خشونتهای این گروه به شدت تیره گردید. این اقدامات دروازهای برای مداخله کشورهای خارجی گشود و شکافهایی پدید آورد که نه تنها زیانهای سیاسی، بلکه خسارات فرهنگی و روانی را نیز برای نسلهای آینده به ارمغان آورد.
علاوه بر این، داعش با بهرهگیری از شبکههای اجتماعی و شیوههای تبلیغاتی ویژه، تصویری دروغین از جامعهای پاک و عادلانه ارائه داد. این تبلیغات فریبنده، جوانان مستعد و حقیقتجویی بسیاری را منحرف ساخت. بسیاری از این جوانان به امید وعدههای نجات امت، خود را در راه هلاکت افکندند و هم دنیا و هم آخرت خویش را بر باد دادند.
در پایان میتوان گفت که تجربه خوارج داعش نشان میدهد که نجات امت از مسیر خشونت و افراطگرایی به دست نمیآید. اسلام راستین، دین صلح، عدالت و میانهروی است و هر تلاشی که از طریق تحمیل نسخههای تحریفشده صورت پذیرد، نه تنها بیثمر است، که خود فتنهای تازه برای امت میآفریند.