الله متعال بر همه چیزی دانا و آگاه است؛ هیچ چیزی در زمین و آسمانها از او پنهان نمیماند. او به همهی کارهای پنهان و آشکار انسان آگاه و باخبر است. “وَ أَنَّ اللهَ قَد أَحَاطَ بِکُلِّ شَيْءٍ عِلماً” یعنی: و بدون شک خداوند بر همه چیز احاطهی علمی دارد. (طلاق: ۱۲)
خداوند متعال اعمال انسانها را به وسیلهی فرشتگان در کتابی ثبت میکند که عمل کوچک و بزرگ در آن به حساب ثبت میشود و در زمان مناسب آن را آشکار میسازد. خداوند متعال بندگان خود را به وسیلهی کارها میآزماید. این آزمون در کارهایی است که مورد پسند انسان نیست، اما همین آزمونهاست که حقیقت افراد را آشکار میسازد؛ که چه کسی به فرمانها و قضاوتهای الله راضی میشود و خود را تسلیم میکند، و چه کسی بیتابی میکند و از سعادت بازمیماند.
آنانی که در هر حال مطیع خداوند متعال هستند، فرمانهای او را میپذیرند و تنها به سوی او پناه میبرند، الله متعال توفیق و یاری خود را نصیب شان میسازد.
ویژگیهای مهم سلطان محمد فاتح:
از این مطالعه، برخی از ویژگیهای مهم رهبری و شخصیت سلطان محمد فاتح برای ما آشکار میشود که مهمترین آنها به شرح زیر است:
۱. احتیاط:
این جنبه از شخصیت سلطان محمد فاتح زمانی آشکار شد که او گمان کرد بالطه اوغلی، فرمانده نیروی دریایی عثمانی، در طی محاصرهٔ قسطنطنیه مرتکب اشتباه شده یا در انجام وظایف خود سستی کرده است. سلطان محمد فاتح به او پیغام فرستاد که: «یا این کشتیها را تسخیر کن و یا از بین ببر. اگر نمیتوانی این کار را انجام دهی، زنده بازنگرد!»
چون بالطه اوغلی در هدف خود موفق نشد، سلطان او را از مقامش برکنار کرد و به جای او «حمزه پاشا» را به فرماندهی نیروی دریایی منصوب کرد.
۲. شجاعت و دلاوری:
سلطان محمد فاتح همواره شخصاً در نبردها شرکت میجست و خودش با شمشیر میجنگید. در یکی از نبردهای بالکان “استیفان”، حاکم بوغدان با لشکر عثمانی روبرو شد. استیفان با لشکریان خود در میان درختان و بوتهها پنهان شده بود. هنگامی که لشکر اسلام به آنجا رسید، آنها از لابهلای درختان با توپها حمله کردند و به لشکر اسلام آسیب رساندند، نزدیک بود شکست رخ دهد اما سلطان شجاعت خود را نشان داد.
او به سرعت از منطقهٔ خطرناک خارج شد و به محمد طرابزونی، فرمانده سپاه گفت: «ای غازیان و مجاهدان! سربازان خداوند جلجلاله باشید و غیرت اسلامی خود را نشان دهید!»
سلطان سپر خود را بالا گرفت، شمشیرش را کشید، از اسب پیاده شد و به سوی دشمن یورش برد. سربازان نیز به دنبال او حرکت کردند، جنگیدند و دشمن را شکست دادند. این نبرد از وقت چاشت آغاز شد و تا عصر ادامه یافت. عثمانیها سپاه بوغدان را شکست دادند، استیفان موفق به فرار شد و مسلمانان غنائم زیادی به دست آوردند.
۳. دانش و هوشمندی:
نمونهٔ آشکار دانش و هوشمندی سلطان محمد فاتح نقشهای بود که در طول محاصرهٔ قسطنطنیه طرح کرد. او کشتیهای خود را از «بشکطاش» تا «شاخ طلایی» از راه خشکی عبور داد. این مسیری سخت بود با کوههای بلند و درههای عمیق؛ اما سلطان تصمیم گرفت و کار را آغاز کرد.
بر روی مسیر چوبها غلطانده شدند و بر روی آنها روغن و چربی ریخته شد تا کشتیها به راحتی بلغزند و کشیده شوند. در مدت زمان بسیار کوتاهی این کار بزرگ به پایان رسید. این اقدام نشاندهندهٔ تفکر عمیق، عقل سریع و تدبیر قوی اوست.
۴. عزم و همت بلند:
سلطان محمد فاتح برای قسطنطین، امپراتور قسطنطنیه، نامهای فرستاد و از او خواست که شهر را بدون خونریزی تسلیم کند. برای او نوشته بود: «اگر شهر را به ما تسلیم کنی، هیچکس با هیچگونه مشکلی روبرو نخواهد شد. هر کس بخواهد بماند، آزاد است و هر کس بخواهد برود، مانعی نخواهد داشت.»
اما قسطنطین از تسلیم شهر خودداری کرد. سلطان با عزمی راسخ گفت: «بسیار خوب! نزدیک است که یا تخت من در قسطنطنیه باشد، یا قبر من!»
هنگامی که قلعهٔ متحرک ساختهشده از چوب به دست بیزانسیها سوزانده شد، سلطان شجاعت خود را از دست نداد و گفت: «فردا چهار قلعهٔ دیگر مانند این را خواهیم ساخت!» این سخن نشاندهندهٔ عزم راسخ، همت بلند و ارادهٔ خستگیناپذیر او در راه هدف است.