اسلام دین اعتدال و میانه‌روی! بخش چهاردهم

۱۴- خطر افراط و تفریط در فهم و تطبیق دین

پس از آن‌که در بخش‌های گذشته جوانب مختلف اعتدال را در عقیده، عبادات، اخلاق، معاملات، روابط اجتماعی و دیگر عرصه‌های زندگی بررسی کردیم مناسب است اکنون به یکی از عوامل مهم انحراف افراد و جوامع یعنی افراط و تفریط در فهم و تطبیق دین نیز اشاره شود.

مقالات مشابه

تدبیر تنها از آن الله تعالی است!

بررسی شرعی شبهات منتشرشده از سوی خوارج داعشی درباره امارت اسلامی بخش ششم

نقطه اساسی آسیب‌رسانی به جهان و کشورهای منطقه!

اسلام نخستین دینی است که از همان روزهای آغازینش در برابر هرگونه غلو، تندروی و خروج از مسیر اعتدال مبارزه جدی کرده است، پیامبر بزرگ اسلام صلی‌الله‌علیه‌وسلم بارها مسلمانان را از افراط در امور دینی منع کرده و فرموده است: إِيَّاكُمْ وَالْغُلُوَّ فِي الدِّينِ، فَإِنَّمَا أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمُ الْغُلُوُّ فِي الدِّينِ. (نسائی و ابن ماجه)
ترجمه: از غلو و افراط در دین خودداری کنید زیرا عامل هلاکت امت‌های پیش از شما غلو و افراط در دین بود.

تاریخ اسلام نیز گواه این امر است که هرگاه گروهی از میانه‌روی فاصله گرفته‌اند زمینه اختلاف، تفرقه و وارد شدن زیان بر امت اسلامی فراهم شده است، چنان‌که در عصر کنونی نیز شاهد بودیم که برخی افراد به دلیل تندروی و افراط سبب اختلاف و تفرقه در میان امت اسلامی شدند و برخی افراد یا گروه‌های دیگر نیز به نام دفاع از دین راه خشونت، تکفیر بی‌ضابطه، تندروی و سخت‌گیری بی‌اساس را در پیش گرفتند؛ در حالی که چنین رویکردهایی نه با نصوص شرعی سازگار است و نه با سیرت پیامبر مهربان صلی‌الله‌علیه‌وسلم مطابقت دارد.

در مقابل گروه دیگری نیز زیر عنوان روشن‌اندیشی، تجدد یا هماهنگی با زمانه در برابر اصول و ارزش‌های ثابت اسلام سهل‌انگاری می‌کند و می‌کوشد احکام صریح دین را کم‌رنگ جلوه دهد، چنین رویکردی نیز نوعی تفریط و فاصله گرفتن از راه درست اسلام به شمار می‌رود، راهی که قرآن و سنت به مسلمانان معرفی کرده است نه راه افراط است و نه راه تفریط بلکه همان راه میانه و مستقیم است که مسلمان را به هدفش می‌رساند.

الله تعالی امت اسلامی را با همین ویژگی معرفی کرده و می‌فرماید: وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا. البقرة: ۱۴۳
ترجمه: و این‌گونه شما را امت میانه قرار دادیم.
از همین رو هر فکر، اندیشه، جنبش یا رویکردی که مسلمانان را از اعتدال، عدالت، حکمت، رحمت و پیروی درست از قرآن و سنت دور می‌کند نیازمند بازنگری و اصلاح است.

متأسفانه امروزه برخی افراد به نام پیروی از سنت و حدیث تا آن‌جا در افراط و تندروی گرفتار شده‌اند که دیگر مسلمانان در نظرشان کافر یا مشرک جلوه می‌کنند و به این ترتیب سبب اختلاف و تفرقه در میان امت اسلامی شده‌اند، در حقیقت اسلام و سنت از چنین افرادی بیزار است و آنان در گمراهی خود سرگردان مانده‌اند، مسلمان آگاه همواره تلاش می‌کند دین را بر اساس فهم درست و متوازن بیاموزد و خود را از دام افراط و تفریط حفظ کند.

Verify you are human