اعتدال در استفادهٔ درست از زمان و بهرهگیری از فرصتها
یکی دیگر از عرصههای مهمی که اسلام در آن پیروان خود را به اعتدال و میانهروی فراخوانده است، مدیریت درست زمان و استفادهٔ صحیح از فرصتهای زندگی است. زمان از ارزشمندترین نعمتهایی است که الله جلجلاله به انسان عطا کرده است؛ نعمتی که اگر یکبار از دست برود، هرگز بازنمیگردد. از همینرو شریعت اسلامی مسلمانان را به استفادهٔ درست از زمان و پرهیز از هرگونه افراط و تفریط در این زمینه فرا میخواند.
با تأسف، امروزه برخی مردم چنان در امور دنیوی و کسب مال غرق شدهاند که از عبادت، خانواده، تحصیل و سایر مسؤولیتهای خود غافل میشوند. در مقابل، عدهای دیگر نیز چنان در برخی امور خاص مشغول میشوند که از نیازهای ضروری زندگی و مسؤولیتهای اجتماعی خویش بازمیمانند. اسلام هیچیک از این دو روش را نمیپسندد؛ بلکه مسلمانان را به حفظ توازن و اعتدال میان همهٔ مسؤولیتهای زندگی فرا میخواند.
الله متعال جلجلاله به عصر و زمان سوگند یاد کرده و میفرماید: ﴿وَالْعَصْرِ إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ﴾
(سورهٔ عصر)
الله متعال جلجلاله به چیزهایی سوگند یاد میکند که از ارزش و جایگاه والایی برخوردار باشند؛ از همینرو به زمان سوگند یاد کرده است.
خلاصهٔ پیام این سورهٔ مبارکه آن است که سرمایهٔ اصلی انسان، عمر و زمان اوست و کامیابی واقعی زمانی به دست میآید که این سرمایه در راه ایمان، اعمال نیک و خدمت به حق به مصرف برسد.
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم نیز دربارهٔ ارزش زمان فرموده است: «نِعْمَتَانِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ: الصِّحَّةُ وَالْفَرَاغُ»
(صحیح البخاری: ۶۴۱۲)
«دو نعمت است که بسیاری از مردم در مورد آنها زیانکارند: صحت و فراغت.»
این حدیث به حقیقتی اشاره دارد که بسیاری از مردم ارزش فرصتهای موجود را زمانی درک میکنند که آنها را از دست داده باشند.
از همینرو، مسلمان خردمند تلاش میکند از هر لحظهٔ زندگی خود برای عبادت، فراگیری علم، خدمت به مردم، بهدستآوردن رزق حلال و دیگر کارهای سودمند استفاده کند. اعتدال در استفاده از زمان به این معناست که انسان برای عبادت، کار، استراحت، خانواده، تحصیل و روابط اجتماعی، سهم و زمان مناسبی اختصاص دهد.
با تأسف امروزه هدر دادن وقت به یکی از مشکلات جدی بسیاری از مردم جامعه تبدیل شده است. بسیاری از افراد بخش بزرگی از وقت خود را با تلفنهای هوشمند سپری میکنند و از آنها استفادهٔ نادرست مینمایند؛ و تقریباً هیچکس از این بیماری در امان نمانده است، مگر آنکه الله متعال خواسته باشد. این وسایل وقت عبادت، تلاوت قرآن عظیمالشأن، ذکر، صلهٔ رحم و دیگر کارهای سودمند را گرفتهاند و از عوامل مهم ضایعشدن وقت به شمار میروند.
پس همانگونه که افراط در سرگرمیها و هدر دادن وقت زیانبار است، محرومکردن نفس از استراحت و نیازهای طبیعی نیز با روحیهٔ اعتدال اسلامی سازگار نیست. جامعهای که افراد آن ارزش زمان را بشناسند و از فرصتهای خود بهدرستی در راه رضای الله جلجلاله استفاده کنند، به سوی سعادت، رفاه، پیشرفت، آبادانی و رشد گام خواهد برداشت. برعکس، هدر دادن وقت و غفلت از عبادت و فرصتها، سبب ناخشنودی الله جلجلاله و عقبماندگی فرد و جامعه میشود.
از همینرو، شریعت مقدس اسلام از پیروان خود میخواهد که عمر خویش را سرمایهای ارزشمند بدانند و با اعتدال، نظم و برنامهریزی نیکو از آن استفاده کنند زیرا انسان در روز قیامت دربارهٔ عمر و جوانی خود نیز مورد پرسش قرار خواهد گرفت. خوشا به حال کسانی که این سرمایهٔ گرانبها را در راه رضای الله متعال جلجلاله به مصرف رسانده باشند.