بازگشت دوباره اندیشههای خارجی در جنبشهای تکفیری معاصر:
در تاریخ اسلام، اندیشههای انحرافی همواره در قالبی جدید و با ابزارهای نوین دوباره احیا شدهاند. جنبشهای تکفیری معاصر مانند گروه داعش، وارثان فکری خوارج صدر اسلام هستند که همان نظریات خطرناک را با بهرهگیری از ابزارهای مدرن و به شکل نوینی باز زنده کردهاند. این میراث فکری، نشانهای از تهدید مداوم و خطرناک است که همواره دنیای اسلام را تهدید کرده است.
خوارج اصول فکری خود را بر سه پایه استوار کرده بودند: تکفیر مسلمانان، مخالفت با حاکمان و خشونت. امروز نیز داعش این اصول را مانند پیشینیان خود به شدت و با جدیت پیاده میکند. آنها خود را تنها مسلمانان واقعی میدانند و دیگران را مستحق مرگ میشمارند.
شباهت بین خوارج تاریخی و جنبشهای تکفیری معاصر حیرتانگیز است. هر دو گروه به تفسیر ظاهری و انعطافناپذیر متون دینی تکیه دارند، هر دو مفاهیم رحمت، بردباری و مصلحت را نادیده میگیرند و هر دو خشونت را به عنوان اولین و تنها راهحل میشمارند.
در دو دهه اخیر، احیای فکر خوارج در افغانستان به وضوح مشاهده شده است. گروههای تکفیری از مشکلات سیاسی و اجتماعی برای جذب و فریب جوانان استفاده میکنند. آنها داستانهای شهادت و شجاعت در خشونتها را مطرح میکنند تا پیروان جدیدی جذب کنند.
در عصر کنونی، احیای اندیشههای خوارج با چالشهای جدیدی روبرو است. گروههای تکفیری از تکنالوژیهای مدرن و شبکههای اجتماعی برای انتشار نظرات خود بهره میبرند و فضای مجازی به جبههای جدید برای ترویج ایدیالوژیهای افراطی تبدیل شده است، در حالی که خوارج تاریخی تنها به ابزارهای محدود زمان خود دسترسی داشتند.
مبارزه با این پدیده نیازمند درک عمیق تاریخی است. باید بفهمیم که این اندیشهها چرا و چگونه در طول تاریخ تکرار شدهاند، تنها از طریق درک دقیق این روند است که میتوانیم راههای مؤثری برای مقابله با آن بیابیم.
علما در افغانستان و سایر کشورهای اسلامی همواره راجع به خطر بازتولید ایدیالوژی خوارج هشدار دادهاند. آنها تأکید میکنند که مقابله با این پدیده تنها از طریق اقدامات نظامی ممکن نیست، بلکه باید از طریق مبارزه فکری و فرهنگی نیز با آن مقابله کرد. تفسیر واقعی و منطقی اسلام که بر اساس محبت، رحمت و عدالت بنا شده باشد، بهترین درمان برای ایدیالوژیهای افراطی است.
تجربه افغانستان به ما نشان میدهد که افراطگرایی تنها از طریق خشونت از بین نمیرود؛ بلکه باید ریشههای فکری و اجتماعی آن مورد بررسی قرار گیرد. فقر، بیعدالتی و کمبود تحصیل و تعلیم مناسب زمینههای گسترش ایدیالوژیهای افراطی را فراهم میآورد.
بازگشت اندیشههای خوارج در جنبشهای تکفیری معاصر، برای تمام دنیای اسلام یک زنگ خطر است. این پدیده نشان میدهد که اگر ریشههای فکری افراطگرایی شناسایی نشوند، این نظریات همیشه به شکلهای جدیدی ظهور خواهند کرد. از اینرو، تعلیم، آگاهی فرهنگی و تقویت گفتوگوها میان مذاهب مؤثرترین راه برای مقابله با این خطر است.