داعش؛ خلافتی بی‌خلیفه! بخش هشتم

رسانه‌های داعش؛ جنگ تصاویر و حقایق:

زمانی‌که گروه داعش خوارج در اوج قدرت خود بود، علاوه بر سلاح از دوربین و شبکه‌های اجتماعی نیز برای ایجاد تفرقه و پراکندن ترس بهره می‌گرفت. این گروه افراطی به‌خوبی دریافته بود که در قرن بیست‌ویکم، جنگ تنها در میدان‌های نبرد جریان ندارد بلکه در پرده‌های نمایش و در ذهن و روان مخاطبان نیز انجام می‌گیرد.

در این دوره، بدن انسان فقط هدف گلوله نبود بلکه قلب، ذهن و روح انسان‌ها نیز آماج تبلیغات و فعالیت‌های ویران‌گر داعش قرار می‌گرفت. این گروه با تولید ویدیوهای حرفه‌ای از عملیات‌های نظامی و اعدام‌ها، تلاش می‌کرد هم در دل دشمنان وحشت بیفکند و هم جوانان سرخورده را از سراسر جهان جذب کند.

اما همین استراتژی در نهایت به یکی از عوامل اصلی سقوط داعش بدل شد، زیرا رسانه‌های جهانی و گروه‌های مقاومت به‌مراتب نیرومندتر از آن بودند که روایت داعش بی‌پاسخ بماند. واکنش رسانه‌ها سبب شد فعالیت‌های تبلیغاتی داعش اثر معکوس داشته و زمینه‌ی نابودی آن فراهم گردد.

در آغاز، داعشیان در جنگ رسانه‌ای پیروز به نظر می‌رسیدند. این گروه با استفاده از توییتر، یوتیوب و تلگرام، پیام‌های خود را به سراسر جهان منتقل می‌کرد. ویدیوهای آنان با کیفیت بالا و تدوین حرفه‌ای گاهی به تولیدات هالیوود شباهت داشت اما این تصاویر دستکاری‌شده به‌زودی با واقعیت سخت زندگی تحت حاکمیت داعش در تضاد آشکار قرار گرفت.

گزارش‌هایی که از شهرهایی چون موصل و رقه منتشر می‌شد، پرده از جنایت‌ها و رفتارهای خشن داعشیان برداشت و نشان داد آنچه را داعش «بهشت اسلامی» می‌نامد، در حقیقت جهنمی از ترور، گرسنگی و ناامیدی است. رسانه‌های مستقل و خبرنگاران شجاع تصاویر و گزارش‌هایی از ویرانی‌ها، اعدام‌های بی‌رحمانه و رنج‌های غیرنظامیان منتشر کردند که افسانه و توهم داعش را نابود ساخت.

یکی از مهم‌ترین نکات این جنگ رسانه‌ای، افشای زندگی دوگانه‌ی رهبران خشن داعش بود. در حالی‌که این گروه مردم را به قناعت و زندگی ساده فرامی‌خواند، تصاویر و گزارش‌هایی از کاخ‌های مجلل، مهمانی‌های پرزرق‌وبرق و گردآوری ثروت توسط رهبران داعش منتشر شد. این تناقضات باعث شد بسیاری از هواداران داعش، به‌ویژه در غرب، از این گروه روی‌گردان شوند. شبکه‌های اجتماعی که روزی ابزار قدرت‌مند داعش بودند، به میدان مقاومت بدل گشتند.

پایان داعش در فضای آنلاین نیز همانند سقوط نظامی‌اش عبرت‌آمیز بود. توییتر و یوتیوب به‌تدریج حساب‌های مرتبط با داعش را بستند و تلگرام که زمانی پناهگاه امنی برای این گروه بود، سرانجام کانال‌های آن را مسدود کرد. در نهایت، داعش دریافت که قادر نیست در برابر اتحاد رسانه‌های جهانی، دولت‌ها و فعالان اینترنتی مقاومت کند. به این ترتیب، داعش جنگ تصویر و حقیقت را باخت؛ زیرا حقیقت همیشه نیرومندتر از دروغ و تبلیغات توهمی است.

درس بزرگ این نوشته این‌ست که در عصر اطلاعات، هیچ گروه تروریستی نمی‌تواند حقیقت را برای همیشه تحریف کند. داعشیان شاید برای مدتی کوتاه با تصاویر هول‌ناک خود جهان را مرعوب کرده باشند اما در پایان، صدای قربانیان، روایت‌گران مستقل و رسانه‌های آزاد پیروز میدان شد. این پیروزی گواه آن‌ست که حتی در تاریک‌ترین روزها، نور حقیقت می‌تواند از دل ابرها بدرخشد و دروغ را رسوا سازد‌.