هرچند داعش از تشکیل یک دولت در عراق و شام خبر داد و خود را مدعی خلافت جهانی دانست اما در حقیقت، بنیانگذاران و رهبران اولیه این گروه افسران سابق حزب بعث بودند؛ موضوعی که تردیدهای جدی در مورد ماهیت این گروه برمیانگیزد چرا که اعلام خلافت از سوی آنان، تکفیر همه گروههای جهادی دیگر و نبرد با آنها، شباهت چشمگیری با شیوهها و سیاستهای سازمانهای استخباراتی دارد، نه با روحیه و اصول یک خلافت واقعی اسلامی.
این گروه که در آغاز در عراق علیه مجاهدان و غیرنظامیان مسلمان دست به حمله میزد، بهتدریج دامنهی این اقدامات را به سوریه، افغانستان، سومالی و سایر کشورهای اسلامی کشاند. امری که بهروشنی نشان میدهد میان مفهوم حقیقی خلافت یعنی نیرویی برای حمایت و وحدت مسلمانان؛ و عملکرد عملی داعش فاصلهای عمیق و آشکار وجود دارد.
عدم پذیرش امارت اسلامی افغانستان از سوی این گروه و جنگ علیه یک نظام اسلامی، گویای آنست که داعش تا چه اندازه از یک دولت اسلامی واقعی دور افتاده است؛ این یکی از روشنترین نشانههای انحراف و بیاصولی آنهاست.
اطلاعات مهمی در باره بنیانگذاران داعش زمانی رسانهای شد که معاون پیشین وزیر داخلهی عراق، شماری اسناد رسمی را به یک آژانس خبری در امارات متحده عربی سپرد. همچنین، یکی از مجلات منتشرشده در آلمان، اسناد و مدارکی در باره این گروه را در اختیار خوانندگان خود قرار داد.
سمیر عبد محمد الحلفاوی که با نام مستعار حاجی بکر شناخته میشد و یکی از تأثیرگذارترین چهرههای داعش بهشمار میرفت، یک افسر سابق بعثی بود. او پس از گذر از دوران بازداشت در کمپ «بُکه» با گروههای مقاومت در عراق ارتباط برقرار کرد و سپس در سوریه، بهعنوان نمایندهی پرنفوذ داعش فعالیت داشت، تا اینکه در همانجا کشته شد.
ابو ایمن العراقی یکی دیگر از فرماندهان نظامی داعش، نیز همچون بسیاری از همقطاران خود یک فرمانده بعثی پیشین بود. او پیش از سقوط رژیم عراق و حمله آمریکا، افسر استخبارات نظامی عراق بود و پس از اشغال کشور، سه سال در زندان بهسر برد.
این فرمانده داعش که بعدها به سوریه رفت، پس از بازگشت به موصل، در یک حمله مشکوک کشته شد.
ابو احمد العلوانی یکی دیگر از فرماندهان نامبرده در اسناد است. بر اساس شواهد، نام اصلی او ولید جاسم ذکر شده و او هم یک افسر بعثی سابق بود؛ برخی گزارشها مدعیاند که العلوانی در یک حمله در عراق کشته شده است اما شواهدی وجود دارد که او هنوز زنده است.
ابو عبدالرحمن البلوی نیز از بنیانگذاران شورای عالی نظامی داعش بود و سابقاً ریاست شورای تشکیلاتی گروه را بر عهده داشت. نام اصلی او عدنان اسماعیل نجم بوده و از مقامات نظامی سابق عراق به شمار میرفت. او نیز یکی از زندانیان دوره کمپ بُکه بود.
امروز شواهد بسیاری وجود دارد که نشان میدهد داعش؛ بهویژه با تبلیغاتی که جوانان را به جنگ علیه امارت اسلامی افغانستان تشویق میکند، نهتنها در زمان تأسیس، تحت هدایت و رهبری منابع استخباراتی شکل گرفت، بلکه تا امروز نیز با برخی سازمانهای استخباراتی ارتباط دارد. این گروه برای انجام عملیاتهای تروریستی خود در افغانستان، همچنان از سوی شماری از کشورها حمایت مالی دریافت میکند.