توصیه امیرالمؤمنین حفظه‌الله تعالی به پرهیز از رسوم ناپسند (بخش اول)
یکی از محورهای اساسی رهنمودهای اصلاحی امیرالمؤمنین حفظه‌الله تعالی مبارزه با رسوم ناپسند و بدعت‌هایی است که در طول دهه‌ها به فرهنگ اجتماعی افغانستان راه یافته و بار سنگینی بر دوش خانواده‌ها به‌ویژه اقشار کم‌درآمد نهاده است، ایشان در فرمان شماره ۱۷ که با محوریت «جلوگیری از رواج‌های نادرست اجتماعی» صادر گردید به‌صراحت بر ضرورت پاکسازی جامعه از این رسوم تأکید کرده و آن را نه یک توصیه سطحی بلکه بخشی از رسالت اصلاحی نظام اسلامی دانسته‌اند.
در حقیقت این فرمان را می‌توان نقطه عطفی در تلاش رهبری نظام برای بازگرداندن جامعه به ساده‌زیستی اسلامی و پرهیز از اسراف و تجملات دانست؛ رسومی که گاه خانواده‌ها را برای برگزاری یک مراسم عروسی سال‌ها زیر بار قرض فرو می‌برد و بنیان خانواده را سست می‌کند، وزارت اطلاعات و فرهنگ نیز در برنامه‌های آگاهی‌دهی خود در ولایات مختلف هدف از این فرمان را «اصلاح برخی رواج‌های نادرست اجتماعی و تقویت فرهنگ‌های پسندیده» عنوان کرده است.
نکته قابل توجه در رویکرد امیرالمؤمنین حفظه‌الله تعالی آن است که مبارزه با رسوم ناپسند را با تأکید بر میانه‌روی و پرهیز از اسراف مطرح کرده‌اند نه با تحمیل و اجبار، در نشست‌های آگاهی‌دهی که از سوی نهادهای امارتی برگزار می‌شود تصریح شده است که اسلام دین اعتدال است و برنامه‌های اجتماعی ما باید از اسراف، رسوم ناروا، موسیقی، اختلاط زن و مرد و سایر عادات ناپسند پاک باشد و این نه تنها یک وظیفه شرعی است بلکه رفاه مادی و معنوی مردم نیز در آن نهفته است.
این سخن نشان می‌دهد که از دیدگاه رهبری اصلاح رسوم نخست نیازمند آگاهی‌بخشی عامه و تغییر نگرش درونی مردم است و سپس باید با همکاری علما و مسئولین به یک حرکت اجتماعی فراگیر تبدیل شود، در واقع ایشان رسوم ناپسند را نه تنها یک مسئله فرهنگی بلکه یک آفت اجتماعی می‌دانند که اگر مهار نشود می‌تواند همبستگی اجتماعی و بنیان خانواده‌ها را تضعیف کند، در یکی از نشست‌های آگاهی‌دهی عامه در لوگر یکی از مسئولین محلی حتی هشدار داده است که به‌خاطر انجام همین رسوم ناپسند شمار زیادی از جوانان ما مجبور به سفر به کشورهای خارجی می‌شوند و در مسیر راه جان خود را از دست می‌دهند.
مصادیق رسوم ناپسند در فرمان شماره ۱۷ امیرالمؤمنین حفظه‌الله تعالی در چهار حوزه اصلی مشخص شده است نخست: در حوزه ازدواج و نامزدی؛ اجبار دختران به ازدواج بدون رضایت آنان، تعیین مهریه‌های سنگین و خارج از توان، گرفتن پول به نام طویانه و ولور، برگزاری مراسم اضافی همچون پایوازی و شیرینی‌خوری و نیز برگزاری مراسم عروسی در هوتل‌ها و تالارهای مجلل از جمله رسومی است که در این فرمان منع شده است، در این فرمان تأکید شده که مهری که در نکاح به زن داده می‌شود حق زن است و شخصی نمی‌تواند آن را از وی بگیرد و زن از نظر اسلام در موضوع نکاح کردن مانند مرد مستقل است به هیچ صورت مال کسی نمی‌گردد.
دوم: در حوزه مراسم عزاداری؛ آماده‌سازی غذا و برگزاری مهمانی توسط خانواده متوفی در روزهای اول، سوم، هفتم و چهلم از رسومی است که در فرمان شماره ۱۷ به عنوان عادات جاهلی و بار اضافی بر دوش خانواده داغدیده معرفی و منع شده است، این فرمان تأکید دارد که صدقه برای متوفی جایز است اما نباید به صورت یک واجب اجتماعی تلقی شود که اگر کسی انجام نداد مورد سرزنش قرار گیرد.
سوم؛ در حوزه بازگشت از حج و عمره؛ برگزاری مهمانی‌های پرهزینه و توزیع تحفه‌های قیمتی توسط حجاج از رسومی است که در این فرمان مبنای شرعی ندارد و باید از آن اجتناب شود.
چهارم: در حوزه استفاده از منابع دولتی؛ استفاده از موترهای دولتی در مراسم شخصی عروسی نیز از جمله مواردی است که در این فرمان منع شده است.
از نظر تحلیلی تأکید امیرالمؤمنین حفظه‌الله تعالی بر پرهیز از این رسوم را می‌توان در چند محور اساسی خلاصه کرد: نخست؛ حساسیت نسبت به وضعیت اقتصادی خانواده‌ها، بسیاری از خانواده‌های افغانستان به دلیل هزینه‌های سنگین مراسم عروسی و عزاداری مجبور به قرض‌داری می‌شوند و این امر زمینه فقر و نابسامانی اقتصادی را فراهم می‌کند، دوم؛ پیوند رسوم ناپسند با بدعت‌های دینی برخی از این رسوم ریشه در باورهای غیراسلامی و خرافی دارند و ترویج آنها می‌تواند به تضعیف عقیده اسلامی در جامعه منجر شود، سوم؛ نقش علما و مسئولین در اصلاح رسوم؛ امیرالمؤمنین حفظه‌الله تعالی از علما خواسته‌اند که مردم را به ساده‌زیستی و پرهیز از اسراف ترغیب کنند و مسئولین را به نظارت بر اجرای این توصیه‌ها فراخوانده‌اند، وزارت اطلاعات و فرهنگ نیز در نشست‌های متعدد با رسانه‌ها و خبرنگاران، بر نقش رسانه‌ها در آگاهی‌دهی عمومی درباره این فرمان تأکید کرده است، این نگاه نشان‌دهنده رویکردی نظام‌مند به اصلاح اجتماعی است که در آن همه نهادها و اقشار جامعه مسئولیت دارند، در بخش دوم به ثمرات و پیامدهای مثبت اجرای این فرمان در جامعه پرداخته خواهد شد.
