بررسی بنیادهای فکری سنتی داعش
گروه افراطی و خشونتطلب سایه تاریکیها (داعش) ریشههای خود را در گسترهی رحمت (اسلام ناب محمدی) میجوید اما از این واقعیت غافل است که نهتنها هیچ شباهتی با اسلام پاک محمدی ندارد، بلکه گروهی منحرف است که با تحریف مفاهیم بلند اسلامی و سوءاستفادهی گسترده از این مفاهیم، شالودههای فکری خود را بر پایهی تفسیرهای غیرواقعی، افراطگرایانه و خشونتمحور بنا نهاده است. بر اساس تحقیقات، مبانی نظری داعش به دو دسته تقسیم میشوند: «سنتی» و «نو». این مقاله به بررسی بنیادهای سنتی آن میپردازد.
بنیادهای سنتی این گروه منحرف و ستمگر مجموعهای از باورهای تکفیری است که از سلفیگری افراطی و اندیشههای خوارج اولیه سرچشمه گرفته و پیشینهای چند صد ساله دارد. این جریانها دین را از دیدگاه افراطی مینگرند و جهان را به دو اردوگاه «ایمان» و «کفر» تقسیم میکنند. آنها هیچگونه تفسیری را که مطابق با معیارهای افراطی خود نباشد، برنمیتابند.
بر بنیاد تحلیلهای عمیق و پژوهشهای گسترده، ریشههای فکری این گروه تکفیری و «سایه تاریکیها» را میتوان در اندیشههای خوارج در نخستین سدههای اسلامی یافت. این گروه از افکار پیشینیان خود (خوارج) الهام میگیرد، مسلمانان را بهطور گسترده تکفیر میکند و بر این باور است که قیام مسلحانه برای «احیای خلافت» واجب است. در حقیقت داعش وارث اندیشههای منحرف و زشت خوارج است؛ با این تفاوت که یک گام فراتر رفته و دایرهی تکفیر را به شکل بیسابقهای گسترش داده است، تا جایی که حتی حکومتهایی را که با غرب روابط اقتصادی و تجاری دارند، نیز کافر میپندارد؛ در حالیکه خود دستنشاندهی همان کشورهای غربی است.
بنابر این منطق فکری این گروه وحشی، هیچ حد و مرزی برای تکفیر نمیشناسد و بسیاری از بنیادهای آن از طریق تحریف مفاهیم اسلامی برای توجیه خشونت بیپایان ساخته شدهاند. این گروه تاریکیها پیروان ناخلف خوارج هستند. آنها در تفسیر متون اسلامی – از آیات و احادیث گرفته تا سیرهی پیامبر صلیاللهعلیهوآلهوسلم و اصحاب وی – تنها آنچه را برمیگزینند و ترویج میدهند که با ذوق و مشی خشونتبارشان سازگار باشد.
آنان از هر نوع تفسیر و تحلیلی که با افکار افراطی و منحرفشان همراستا نباشد، بیزار اند. مخالفان خود را تکفیر کرده و از مسیر حقیقت منحرف میدانند. اساساً، این گروه (داعش) با ارائهی تفسیرهای جعلی و گزینشی از آیات قرآن، تلاش میکند عقاید خود را در قرآن بیابد و آرای مخالف را طرد کند؛ نه آنکه در پی فهم و تفسیر حقیقی قرآن باشد. آنها با تأکید بر افراطگرایی و تحریف مفاهیم آیات و روایات، بنیادهای فکریای ساختهاند تا اعمال خود را بر آن استوار سازند.
در مجموع بنیادهای سنتی فکری داعش بر تفسیرهای متعصبانه، گزینشی و متحجر استوار است که سایر دیدگاهها را مردود دانسته و آنها را تکفیر میکند. این تفکر که ریشه در اندیشههای خوارج و سلفیگری دارد، با تحریف مفاهیم اسلامی، بسترهای نظری لازم برای خشونت این گروه را فراهم ساخته است.
برای مهار این پدیده، ضروری است که این بنیادها بهطور جدی نقد شوند و جوانانی که طعمهی این تفکر افراطی شدهاند، آگاه گردند و با تفسیر درست و اصیل اسلام آشنا شوند تا از دام این گروه تکفیری و منحرف در امان بمانند.