با آغاز دور دوم حکومت امارت اسلامی، سیاست خارجی افغانستان از وابستگی، فشار و نفوذ خارجی رهایی یافت. این بار امارت اسلامی سیاستی را برگزیده است که محور آن، استقلال اسلامی و منافع ملی است. این تحول راهی روشن و نو در برابر سیاست انحصاری و متکی بر خارج در دو دهه گذشته است که هدف آن تثبیت حاکمیت واقعی افغانستان میباشد. اساس این رویکرد جدید بر روحیه استقلال استوار بوده و توجه ویژهای به ایجاد تعادل بین امور داخلی و خارجی کشور دارد.
امارت اسلامی تعامل متوازن با تمام کشورهای جهان را در پیش گرفته که خود نشاندهنده بلوغ سیاسی و واقعبینی است. افغانستان نه بخشی از هیچ ائتلافی است و نه نسبت به هیچ قدرتی دشمنی میورزد، بلکه روابط خود را بر محور احترام متقابل و منافع مشترک استوار میسازد. گسترش روابط با چین، روسیه، ایران، کشورهای خاورمیانه و آسیای مرکزی، گواه عملی این رویکرد است. این تعامل متوازن موجب شده که افغانستان در معادلات سیاسی منطقه به بازیگری مهم و در عین حال بیطرف باقی بماند.
در طی دو سال گذشته، امارت اسلامی توانست فصل جدیدی از اعتماد را با همسایگان خویش آغاز نماید. ایجاد فضای احترام متقابل با ایران در مورد مسائل آب، تجارت و مهاجران، و همکاری با چین، ازبکستان و ترکمنستان در زمینه ایجاد دهلیزهای اقتصادی و راههای ترانزیت، از دستاوردهای مهم این استراتژی محسوب میشوند. این تعامل سطح اعتماد بین کشورهای منطقه را ارتقا داده و برای افغانستان جایگاه یک کشور میانجی و قابل اعتماد به ارمغان آورده است.
اگرچه امارت اسلامی هنوز از سوی جامعه جهانی به رسمیت شناخته نشده است (به جز روسیه) اما فضای واقعی برای تعامل سیاسی با بسیاری از کشورها ایجاد شده است. سفرهای نمایندگان امارت اسلامی به قطر، روسیه، چین، ایران، ترکیه، عربستان سعودی و برخی کشورهای اروپایی نشان میدهد که افغانستان از انزوای جهانی خارج شده و فضای سیاسی خود را به تدبیر گشوده است. این سیاست نشان از صلابت سیاسی افغانستان دارد؛ چرا که امارت اسلامی در برابر فشارها تسلیم نشد بلکه از طریق تعامل مشروع، فضای پذیرش را ایجاد کرد.
امارت اسلامی توجه ویژهای به تقویت دیپلماسی اقتصادی نشان داده است. تمرکز سیاست خارجی اکنون بر توسعه اقتصاد، تجارت و توافقهای ترانزیتی استوار است. ارتباط با پروژه «یک کمربند و یک سرک» چین، توافق راهآهن با ازبکستان و گفتوگوهای همکاری در زمینه بندر چابهار از طریق ایران، همگی نمونههای بارزی از دیپلماسی عملی هستند. این پروژهها نه تنها برای افغانستان منافع اقتصادی دارند، بلکه برای اتصال منطقه و پیشرفت مشترک نیز حائز اهمیت میباشند.
در عرصه امنیتی، امارت اسلامی توانست اعتماد کشورهای منطقه را جلب نماید. امر مذکور به این دلیل است که از خاک افغانستان علیه هیچ کشوری استفاده نشده است. این رویکرد، نقش افغانستان در تحکیم امنیت منطقهای را آشکار میسازد. افزایش اعتماد کشورهای آسیای مرکزی و کاهش نگرانیهای چین نتیجه همین سیاست است. این سیاست، افغانستان را از یک منطقه جغرافیایی خطرناک به پلی برای امنیت و ثبات تبدیل کرده است.
در عرصه فرهنگی و اسلامی، امارت اسلامی توجه خاصی به دفاع از هویت اسلامی نشان داده است. حمایت از ملت مظلوم فلسطین، صدای وحدت امت اسلامی و موضعگیری روشن در برابر تهاجم فرهنگی غرب، ارزشهایی هستند که سیاست خارجی امارت اسلامی را از لحاظ معنوی تقویت کردهاند. اینها صدای وجدان امت اسلامی است که افغانستان آن را به عنوان یک کشور مستقل اسلامی احیا کرده است.
امارت اسلامی با عمل به تعهدات خویش، گامهای عملی برای احیای اعتماد جهانی برداشته است. جلوگیری از کشت مواد مخدر، اقدامات آشکار ضد تروریستی و تحکیم امنیت داخلی مواردی هستند که جهان را از صداقت نیت امارت اسلامی برای تغییر متقاعد ساخته است. گسترش همکاری با سازمان ملل، نهادهای بشردوستانه و سازمانهای بینالمللی اهداکنندهی کمک نیز نشانه همین تحول است.
سیاست خارجی امارت اسلامی بر عزت ملت استوار است. هیچ گونه سیاست تسلیم یا تملق در برابر هیچ کشوری وجود ندارد، بلکه خواستار احترام به ملتی مستقل هستیم. این فصل جدیدی از کرامت و سربلندی برای ملت افغانستان است که به جهان نشان داد افغانستان ابزار دیگران نیست، بلکه کشور عزم و اعتماد به نفس خود است. این برای ملتهایی که میخواهند سرنوشت خود را به دست خود تعیین کنند، نمونه است.
امروز امارت اسلامی در آستانه برقراری روابط مثبت با بسیاری از کشورهای جهان قرار دارد. آینده سیاست خارجی بر اساس واقعبینی، استقلال، اقتصاد و احترام متقابل استوار است. این رویکرد نه تنها تضمینکننده ثبات داخلی افغانستان است، بلکه فرصت جدیدی برای صلح، پیشرفت و همبستگی اقتصادی منطقه به شمار میرود. افغانستان با داشتن یک سیاست خارجی مستقل، متوازن و مبتنی بر اصول، جایگاه خود را به عنوان ملتی با کرامت و خردمند در عرصه سیاسی جهان بازمییابد.