آنچه از عملکرد داعش در عراق باقی مانده است، لکهی ننگینی بر پیشانی فرماندهان و سران این فرقه است که هرگز زدوده نخواهد شد، بررسی دقیق این رویدادها سالها طول خواهد کشید و این وظیفهای نیست که از عهدهی فردی عادی چون من برآید تا بتواند با نوشتن چند مقاله حق مطلب را ادا کند.
در این بخش، بهصورت فشرده توضیح میدهم آنچه را که داعش در عراق انجام داد، و در همین مقاله دربارهی جنایات این گروه تا حد مربوط به عراق بسنده میکنیم و پس از آن به حضور داعش در دیگر کشورهای اسلامی خواهیم پرداخت، آنچه داعش در عراق انجام داد، در چند سطر بطور خلاصه بیان خواهد شد:
من از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۹، جدول زمانبندی تفصیلی گردآوری کردهام که دورهی ظهور تا سقوط داعش را دربر میگیرد و در آن بیان کردهام که هر مرحله چه تأثیری بر اهلسنت عراق گذاشت، این جدول ترکیبی از روایت تاریخی، نظامی و اجتماعی است:
جدول تفصیلی ظهور، اوج و پایان داعش در عراق
زمان: ۲۰۱۳ (خزان – زمستان)
رویداد: اعتراضهای اهلسنت در فلوجه و رمادی علیه تبعیض و سیاستهای امنیتی دولت نوری المالکی، و درگیری میان دولت و معترضان سنی.
پیامدها: ورود گروههای جهادی از سوریه به غرب عراق؛ شکاف سیاسی در کشور عمیقتر شد.
زمان: آغاز ۲۰۱۴ (جنوری)
رویداد: اشغال فلوجه و بخشهایی از رمادی توسط «دولت اسلامی عراق و شام» (داعش) و آغاز سلطهی داعش بر مناطق سنینشین.
پیامدها: قبایل در ابتدا پنداشتند داعش در برابر دولت از آنان پشتیبانی خواهد کرد، اما بهزودی دریافتند که حاکمیت داعش چیزی جز سلطهی کشتار و وحشت مطلق نیست.
زمان: جولای ۲۰۱۴
رویداد: سقوط موصل و پیشروی سریع داعش در نینوا، صلاحالدین و کرکوک؛ بزرگترین بحران امنیتی عراق پس از ۲۰۰۳.
پیامدها: داعش دومین شهر بزرگ عراق را تصرف کرد؛ بسیاری از اهلسنت در آغاز شادمان شدند، اما سپس هدف اعدامها و شکنجههای گسترده قرار گرفتند.
زمان: جون – جولای ۲۰۱۴
رویداد: اعلام «خلافت اسلامی» و تعیین ابوبکر البغدادی بهعنوان «خلیفه».
پیامدها: تبلیغات گسترده در جهان اهلسنت؛ اما برای مردم سنی عراق نتیجه آن شد که هر نشانهای از خودمختاری محلی از میان رفت و حاکمیت خشن و بیرحمانهی داعش آغاز شد.
زمان: اواخر ۲۰۱۴ – آغاز ۲۰۱۵
رویداد: عملیات ضد داعش در دیاله و صلاحالدین با مشارکت نیروهای حشد الشعبی (رافضی) و ارتش عراق.
پیامدها: بازپسگیری تکریت و مناطق اطراف آن؛ درگیریهای خونین و تلفات زیاد غیرنظامیان سنی؛ شکاف مذهبی میان شیعه و سنی شدیدتر شد.
زمان: می – دسمبر ۲۰۱۵
رویداد: نبرد رمادی (ولایت الانبار).
پیامدها: ارتش عراق و نیروهای قبایل سنی با پشتیبانی هوایی ائتلاف بینالمللی، شهر را بازپس گرفتند؛ ویرانی گسترده، روند بازسازی کند، و آوارگی صدها هزار سنی.
زمان: می – جون ۲۰۱۶
رویداد: آزادسازی فلوجه؛ نخستین شهر بزرگ که از کنترل داعش خارج شد.
پیامدها: بسیاری از خانوادههای سنی قربانی انتقامگیری و بازداشتهای جمعی از سوی حشد الشعبی شدند.
زمان: اکتبر ۲۰۱۶ – جولای ۲۰۱۷
رویداد: عملیات بزرگ موصل؛ بزرگترین نبرد شهری در خاورمیانه پس از جنگ جهانی دوم.
پیامدها: بیش از یک میلیون غیرنظامی در محاصره ماندند؛ پس از نه ماه نبرد، موصل در ۱۰ جولای ۲۰۱۷ به دست نیروهای رافضی افتاد؛ ضربهای سنگین به داعش وارد شد.
زمان: آگست ۲۰۱۷
رویداد: آزادسازی تلعفر.
پیامدها: پایان حضور سازمانیافتهی داعش در ولایت نینوا؛ بسیاری از خانوادههای سنی به اتهام همکاری با داعش از خانههایشان رانده شدند.
زمان: سپتمبر – اکتبر ۲۰۱۷
رویداد: عملیات حویجه (جنوب کرکوک).
پیامدها: آخرین منطقهی شهری از کنترل داعش خارج شد؛ در دسمبر ۲۰۱۷ حیدر العبادی پایان «خلافت داعش» را اعلام کرد.
زمان: ۲۰۱۸
رویداد: فعالیتهای پراکنده در بیابانهای الانبار و مرزهای سوریه – عراق.
پیامدها: داعش از یک حکومت محلی به گروهی چریکی تبدیل شد؛ نقش قبایل سنی در عملیات امنیتی محدود ماند.
زمان: مارچ ۲۰۱۹
رویداد: سقوط آخرین پایگاه داعش (باغوز).
پیامدها: پایان رسمی خلافت در هر دو کشور (عراق و سوریه). ابوبکر البغدادی به عراق بازگشت اما در اواخر ۲۰۱۹ طی عملیات نیروهای آمریکایی در ادلب کشته شد.
زمان: ۲۰۲۰ – ۲۰۲۴
رویداد: بازماندگان داعش در کوهها و بیابانهای عراق.
پیامدها: گاهبهگاه حملاتی انجام میدهند، اما هیچ قدرت منطقهای ندارند؛ تمرکز دولت بر بازسازی مناطق سنی است، هرچند تبعیض و بیکاری همچنان پابرجاست.
جمعبندی نهایی:
اوج قدرت داعش: از تابستان ۲۰۱۴ تا تابستان ۲۰۱۵.
مرحلهی سقوط منطقهای: از جولای تا دسمبر ۲۰۱۷.