راههای بازگردانیدن عزت امت اسلامی
بحث راههای حل در مسئله ضعف امت اسلامی مهمترین بخش این موضوع است؛ زیرا تا زمانی که بنیادهای فکری و ایمانی یک مسلمان اصلاح نشود هیچ تغییر سیاسی یا اقتصادی نتایج پایدار نخواهد داشت، تغییر واقعی در امتها همیشه از انسان آغاز میشود نه از ساختارها؛ و انسان نیز از راه ایمان، فکر و تربیت ساخته میشود.
راههایی که با عملیکردن آنها میتوان عزت ازدسترفته مسلمانان را دوباره به دست آورد:
۱- بازگشت عمیق و عملی به قرآن کریم
قرآن کریم اساس هویت امت اسلامی است، این کتاب تنها برای تلاوت یا برکت نیست بلکه یک نظام کامل زندگی است که عقیده، اخلاق، سیاست، اقتصاد و روابط اجتماعی را تنظیم میکند.
متأسفانه امروزه مشکل اساسی در بسیاری از جوامع اسلامی این است که قرآن کریم تنها در حد احترام محدود مانده و در طاقچههای بلند گذاشته میشود اما نقش آن در عرصه تطبیق و عمل کمرنگ شده است، هدف از بازگشت به قرآن مجید این است که قرآن مرجع اصلی قانونگذاری و تعیین ارزشها قرار گیرد و مسلمانان همواره به این باور و یقین داشته باشند که این کتاب بهترین قانون برای بشریت است.
سطح شناخت قرآن کریم باید از فهم فردی و سطحی به فهم اجتماعی و تمدنی ارتقا یابد، معارف قرآنی در نظام آموزشی و تربیتی، رسانهها و فرهنگ گنجانیده شود و مسلمانان قرآن کریم را بهعنوان راه و روش زندگی بشناسند نه تنها بهعنوان کتاب ثواب و برکت، هرگاه قرآن عظیمالشأن از مرحله صرفاً خواندن به مرحله زندگیکردن بر اساس آن منتقل شود جامعه بهتدریج به سوی اصلاح حرکت خواهد کرد.
۲- احیای ایمان حقیقی و زنده در دلها
ایمان در اسلام تنها یک باور ذهنی نیست بلکه نیروی محرک اعمال انسان است، ایمانی که در عمل دیده نشود نمیتواند تأثیر اجتماعی داشته باشد، اسلام نباید دین شعار دانسته شود بلکه باید بهعنوان دین عمل شناخته شود.
متأسفانه ضعف امروزی امت اسلامی تا حد زیادی ناشی از ایمان ضعیف و غیرفعال است، زندهکردن ایمان به این معناست که:
-رابطه انسان با الله تعالی از راه عبادت و دعا تقویت شود؛
-احساس نظارت الهی در رفتار فردی و اجتماعی به وجود آید؛
-ایمان به انگیزهای برای ترک گناه و انجام مسئولیت تبدیل شود؛
-و مفهوم آخرت در زندگی روزمره دوباره زنده گردد.
هرگاه ایمان در جامعه زنده شود فساد، ظلم و بیعدالتی بهصورت طبیعی کاهش مییابد زیرا انسان احساس میکند که تنها نیست و مسئولیت دارد.
۳- اصلاح اساسی نظام تربیتی خانواده
خانواده نخستین مدرسه انسانسازی است، اگر خانواده اصلاح نشود هیچ نظام آموزشی یا اجتماعی نمیتواند انسان صالح تربیت کند، در بسیاری از جوامع امروزی خانواده از نقش تربیتی خود فاصله گرفته است.
در زمینه اصلاح خانواده باید:
-پدر و مادر تنها به مسئولیت اقتصادی خود نپردازند بلکه به نقش تربیتی خویش نیز بازگردند، ارزشهای دینی از دوران کودکی به فرزندان آموزش داده شود؛
-فضای محبت، احترام و نظم در خانواده ایجاد گردد؛
-از تأثیرات منفی رسانههای نادرست بر کودکان جلوگیری شود.
کودکی که در خانواده سالم بزرگ شود در جامعه نیز انسانی مفید و مسئول خواهد بود.
۴- بازسازی هدف زندگی در ذهن مسلمانان
در میان بحرانهای مهم یکی از تأثیرگذارترین بحرانها از دستدادن هدف زندگی است، بسیاری از مردم زندگی را تنها در جمعآوری ثروت، مقام و لذتهای مادی خلاصه کردهاند، اسلام هدف زندگی را بهروشنی بیان کرده است: عبادت الله تعالی و آبادکردن زمین بر بنیاد عدالت و هدایت.
زندهکردن دوباره این هدف به این معناست که:
-هدف آفرینش در نظام آموزشی توضیح داده شود؛
-دیدگاهها از مادیگرایی به تفکر مسئولیتمحور تغییر کند؛
-روحیه خدمت به انسانها بهعنوان عبادت تقویت شود؛
-احساس رسالت در نسل جوان دوباره زنده گردد.
جامعهای که هدف داشته باشد، گرفتار سرگردانی و سقوط نمیشود.
۵- اصلاح اندیشه دینی از سطح فردی به سطح تمدنی
یکی از مشکلات جدی این است که دین در بسیاری از موارد تنها به عبادتهای فردی محدود شده است در حالی که اسلام یک نظام تمدنی است.
اصلاح اندیشه دینی به این معناست که:
-اسلام بهعنوان یک نظام کامل زندگی درک شود نه تنها بهعنوان عبادت؛
-متفکران همهجانبهای تربیت شوند که هم دین را درک کنند و هم از عصر خود آگاهی داشته باشند؛
-از نگاه محدود و سطحی به شریعت پرهیز شود.
این تغییر فکری مقدمه هر تحول بزرگ در امت است، اگر نتیجه کوتاهی از آن بگیریم ریشه اساسی اصلاح امت در این مرحله «بازسازی انسان» است، باید انسانی پرورش یابد که ایمان زنده داشته باشد، قرآن را راه و روش زندگی خود بداند، هدف روشنی داشته باشد و در خانواده و جامعه تربیت سالمی یافته باشد؛ بدون این اصلاح فکری و ایمانی هیچ نوع تغییر سیاسی یا اقتصادی پایدار و دوامدار نخواهد بود.