منابع مالی و نظام اقتصادی داعش
داعش بهعنوان یکی از پیچیدهترین و ویرانگرترین سازمانهای افراطی قرن بیستویکم، صرفاً با اتکا به سلاح دوام نیاورد؛ بلکه پشتوانهاش نظام اقتصادیای بود که بههمان اندازه مخرب و حسابشده طراحی شده بود. این گروه با درهمآمیزی شیوههای سنّتی و عصری توانست خود را به ثروتمندترین جریان افراطی زمان خویش تبدیل سازد.
بیشترین درآمد داعش از فروش نفت میادین اشغالی، غارت بانکها، اخاذی، آدمربایی و قاچاق آثار باستانی تأمین میشد؛ اما این ثروت نه برای بهبود زندگی مردم، که برای گسترش خشونت و وحشت بهکار میرفت. در اوج قدرت، داعش با کنترل منابع نفتی عراق و سوریه هر روز میلیونها دالر به جیب میزد؛ پولی که به جای توسعه، صرف خرید سلاح و پرداخت معاش به جنگجویان خارجی میشد؛ جوانانی که با وعدههای پوچ جذب گردیده و جز کشتار، غارت و تخریب راهی پیشرو نداشتند.
یکی از ویژگیهای بارز نظام اقتصادی «خوارج عصر» ساختار دوگانهاش بود؛ از یکسو همانند یک دولت عمل میکرد و از مردم مناطق اشغالی مالیه و عوارض میستاند، و از سوی دیگر چون شبکهای مافیایی به قاچاق نفت، فروش زنان و اطفال و حتی تجارت اعضای بدن قربانیان دست میزد.
داعشیان افراطی با ایجاد یک سامانه مالی غیررسمی، پولهای غارتشده را از مسیر بازارهای سیاه و شبکههای بانکی غیرقانونی تطهیر کرده به حسابهای بینالمللی انتقال میدادند. آنان حتی به چاپ اسکناس و پاسپورت جعلی نیز رو آوردند تا ادعای «دولت بودن» را تقویت دهند؛ حال آنکه این اقدامات جز نمایش توخالی قدرت، بنیانی نداشت و عمرش غیر از چند روزی به درازا نکشید.
بیگمان، هولناکترین بُعد اقتصاد داعش که با استفاده از آن وهم خلافت را در سر داشت «تجارت انسان» بود.
این گروه بدبخت هزاران زن و کودک اقلیتهای مذهبی؛ بهویژه ایزدیان را به بردگی کشاند و در بازارهای بردهفروشی به قیمتهای گزاف فروخت؛ تا جایی که اعضای بدن قربانیان نیز کالایی سودآور بهشمار میآمد. این جنایات سازمانیافته افزون بر برهنهکردن چهرۀ وحشیانه داعش، نشان میدهد که این سازمان از ابتداییترین اصول انسانی نیز بیبهره است.
این اعمال شنیع هیچ نسبتی با کسانی که مدعی برپایی خلافت و عدالت اسلامیاند، ندارد؛ اما رفتار و عملکرد خوارج این دوران بهخوبی نشان میدهد که آنان نه در پی خلافت اسلامیاند و نه عدالت، بلکه از نقاب و پوشش اسلام برای تحقق اهداف شوم خود استفاده میکنند و اسلام عزیز را در چشم جهانیان وحشی، ویرانگر، خونریز و غارتگر جلوه میدهند.
با وجود ادعای ایجاد «اقتصاد اسلامی» از سوی داعش، این گروه در واقع ماشینی غارتگر بود که هیچگونه تولید یا خدمتی ارائه نمیکرد. زیرساختهای مناطق تحت کنترل داعش بهسرعت ویران شد و مردم با کمبود آب، برق و دارو روبهرو گشتند.
در نهایت میتوان گفت، نظام اقتصادی داعش نیز مانند ایدیالوژی آن، بر پایه ترس و ویرانی استوار بوده و سرنوشتی جز سقوط نداشت. امروزه گرچه داعش بخش اعظم سرزمینهای خود را از دست داده است اما زخمهای اقتصادی برجا مانده از آن هنوز التیام نیافتهاند.