تکفیر و دیدگاه افراطی نسبت به مسلمانان
یکی از نشانه‌های خطرناکی که در روایات مربوط به خوارج بیان شده است، برخورد افراطی شان با مسلمانان و بیرون دانستن آن‌ها از دایرۀ دین است. از دیدگاه خوارج گاهی ارتکاب یک گناه یا مخالفتی که در حقیقت موجب خروج انسان از اسلام نمی‌شود، می‌تواند سبب تکفیر یک مسلمان گردد.
در روزگار کنونی نیز شاهد چنین وضعیتی هستیم. این گروه گمراه به‌جز اعضای گروه کوچک خود، تمام مسلمانان جهان را کافر می‌دانند و می‌گویند: «هنگامی که جنگ با مرتدان (مسلمانان) را به پایان رساندیم آن‌گاه با کافران خواهیم جنگید.»
در حقیقت همین دیدگاه افراطی زمینه‌ساز دشمنی و جنگ با مسلمانان می‌شود زیرا آن‌ها تمام مسلمانان را، به‌جز خودشان، کافر یا مرتد می‌پندارند. در این باره حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌وسلم فرموده‌اند: «يَقْتُلُونَ أَهْلَ الْإِسْلَامِ، وَيَدَعُونَ أَهْلَ الْأَوْثَانِ»
[صحیح البخاری، حدیث: ۳۳۴۴]
«مسلمانان را می‌کشند و بت‌پرستان را به حال خود رها می‌کنند.»
این حدیث به‌روشنی نشان می‌دهد که یکی از بزرگ‌ترین انحرافات خوارج، برخورد خشن و خشونت‌آمیز با مسلمانان است تا آن‌جا که بدون رعایت حرمت خون مسلمانان، آنان را هدف قرار می‌دهند. در حالی‌که قرآن عظیم‌الشأن دربارۀ کشتن ناحق یک مؤمن، هشدار بسیار شدیدی داده و می‌فرماید: «وَمَن يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُّتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا…» [النساء: ۹۳]
«و هر کس مؤمنی را از روی عمد به قتل برساند، جزای او دوزخ است که در آن جاودانه خواهد ماند…»
همچنین رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم در بارۀ خطر نسبت دادن کفر به یک مسلمان بدون دلیل شرعی، فرموده‌اند: «إِذَا قَالَ الرَّجُلُ لِأَخِيهِ: يَا كَافِرُ، فَقَدْ بَاءَ بِهِ أَحَدُهُمَا»
[صحیح البخاری، حدیث: ۶۱۰۳]
«هرگاه کسی به برادر مسلمان خود بگوید: ای کافر! این نسبت به یکی از آن دو بازمی‌گردد.»
این حدیث از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است؛ زیرا روشن می‌سازد که نسبت دادن کفر به یک مسلمان، سخنی ساده و عادی نیست که هر کسی بتواند بر اساس دیدگاه شخصی خود آن را مطرح کند. تکفیر حکمی سنگین و حساس شرعی است که به دلیل روشن شرعی و فراهم بودن شرایط معتبر نیاز دارد. البته این سخن به معنای انکار احکام کفر و ایمان نیست بلکه مقصود آن است که تصمیم‌گیری دربارۀ تکفیر اشخاص مشخص نباید بر اساس احساسات، اختلافات شخصی یا برداشت‌های نادرست صورت گیرد. علمای اسلام در این زمینه، میان کفرآمیز بودن یک سخن یا عمل و کافر دانستن شخص معینی که آن سخن را گفته یا آن عمل را انجام داده است، تفاوت‌های مهمی بیان کرده‌اند.
از همین‌رو یکی از درس‌های اساسی احادیث مربوط به خوارج این است که غیرت دینی باید با علم، عدالت و احتیاط همراه باشد. کسی که به‌سبب اختلاف فکری، سیاسی یا شخصی به آسانی مسلمانان را تکفیر می‌کند و حرمت خون و مال آنان را نادیده می‌گیرد، در مسیری خطرناک گام برمی‌دارد که رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم در بارۀ آن هشدار داده‌اند.
پس شناخت این نشانه‌های خوارج تنها برای مطالعۀ یک جریان تاریخی نیست بلکه هشداری برای همۀ مسلمانان نیز به‌شمار می‌رود تا در مسائل مربوط به ایمان و کفر از شتاب‌زدگی، افراط و فیصله بدون علم و آگاهی بپرهیزند و در فهم قرآن عظیم‌الشأن و سنت‌های مبارک پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم به اصول معتبر شرعی و رهنمودهای علمای مورد اعتماد مراجعه کنند.
