سایر ویژگیهای نظام اسلامی به شرح زیر است:
۱۰- نظام اسلامی، نظامی عادلانه است
اسلام تنها دین عبادت و معنویت نیست، بلکه برای زندگی اجتماعی، سیاسی و تمدنی نیز یک نظام کامل و جامع دارد. اساس این نظام، عدالت است؛ و همین ویژگی اسلام را از همه نظامهای بشری دیگر متمایز میسازد.
معنای عدالت و تعریف آن
علما در تعریف عدالت سخنان گوناگون گفتهاند که برخی از مشهورترین آنها چنین است:
۱. علامه ابنحزم رحمهالله میفرماید: “العدل هو أن تعطي من نفسک الواجب و تأخذه.”
ترجمه: عدل آن است که انسان حق واجب دیگران را ادا کند و حق واجب خویش را از دیگران بگیرد.
۲. علامه ابنهمام رحمهالله میگوید: “بذل الحقوق الواجبة و تسویة المستحقین في حقوقهم.”
ترجمه: عدالت آن است که حقوق واجب دیگران را ادا کنی، حق خود را بگیری و میان صاحبان حق مساوات برقرار سازی.
۳. علامه جرجانی رحمهالله گفته است: “العدل هو الأمر المتوسط بین طرفي الافراط والتفریط.”
ترجمه: عدالت همان میانهروی میان دو سوی افراط و تفریط است.
۴. در اصطلاح شریعت: “العدالة في الشریعة عبارة عن الاستقامة علی طریق الحق بالاجتناب مما هو محظور الدین.”
ترجمه: عدالت عبارت است از پایداری بر راه حق و دوری از هر آنچه که از نگاه دین حرام و ممنوع است.
اهمیت عدالت در جامعه
خداوند متعال در قرآن میفرماید: ﴿إِنَّ الله يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ﴾ یعنی: «بیگمان خداوند به عدالت و نیکوکاری فرمان میدهد.»
عدالت از بزرگترین ویژگیهای اسلام است که اساس همه عرصههای زندگی بر آن نهاده شده است. در قرآن کریم مشتقات واژههای «عدل» و «قسط» حدود ۲۶ بار ذکر شده که خود بیانگر اهمیت آن است.
تصور عدالت بر دو حقیقت استوار است:
۱. حفظ توازن و تناسب حقوق در میان مردم؛
۲. ادای هر حق با انصاف و آسانی.
عدالت از صفات الهی است زیرا هر قول، فعل و حکم خداوند بر توازن و انصاف استوار است.
عدالت، پایهی جامعه اسلامی
عدالت سنگبنای جامعه و حکومت اسلامی است. در جامعهای که ظلم حاکم باشد، اسلام بهطور کامل پیاده نمیشود. از همین رو اسلام بر عدالت اجتماعی تأکید ویژه کرده و خواسته است که همه مردم در برابر قانون اسلامی بدون هیچ امتیازی مساوی باشند.
عدالت وابسته به میل و سلیقهی حاکم نیست، بلکه یکی از اصول قطعی شریعت است. برقراری عدالت در میان مردم از بزرگترین واجبات خلیفه و حاکم اسلامی است؛ و همه امت بر این امر اجماع دارد که حاکم باید داوری و حکم را بر اساس انصاف و عدالت انجام دهد.
ویژگی تمدن اسلامی
عدالت تنها در زندگی فردی معنا ندارد بلکه در ساختار جامعه، دولت و تمدن نیز نقشی محوری دارد. اسلام عدالت را اساس همه نظام خویش قرار داده است. در تمام ابعاد زندگی انسان؛ چه در زندگی شخصی، چه در روابط اجتماعی و چه در اداره دولت و جامعه، عدالت یک اصل ضروری و بنیادی است.
در دوران پیامبر صلیاللهعلیهوسلّم، خلفای راشدین و تابعین نمونههای روشن عدالت بهطور عملی آشکار بود. از همین رو اسلام نظامی عادلانه است و برای سعادت، امنیت و پیشرفت بشریت، راهحل کامل و نهایی ارائه میدهد.