روزه؛ راه رسیدن به تقوا!
بار دیگر ماه مبارک رمضان؛ ماه مهمانی خداوند متعال جلجلاله فرا رسید؛ ماهی که درهای رحمت در آن گشوده میشود، درهای دوزخ بسته میگردد و شیطانها در زنجیرها بسته میشوند، ماهی که نفس کشیدن مؤمن تسبیح و خواب او عبادت شمرده میشود، این ماه فرصتی استثنایی است تا بار دیگر به خویشتن بازگردیم و در درون خود بنای رفیع تقوا را برپا کنیم.
خداوند متعال جلجلاله در نخستین آیهای که حکم روزه در آن بیان شده فلسفه این عبادت بزرگ را چنین روشن میسازد:
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ».
ترجمه: ای کسانی که ایمان آوردهاید؛ روزه بر شما فرض گردیده است چنانکه بر پیشینیان شما فرض شده بود، باشد که پرهیزگار شوید.
هدف نهایی روزه رسیدن به مرتبه بلند تقوا است، تقوا همان بیداری همیشگی و مراقبت درونی است که انسان را از نافرمانی بازمیدارد و به اطاعت فرمان خداوند متعال جلجلاله رهنمون میشود، روزه این عبادت بیهمتا میدان عملی پرورش همین صفت ارزشمند در وجود ماست.
پیامبر بزرگوار اسلام محمد صلیاللهعلیهوسلم در حدیثی نورانی میفرماید: «الصَّوْمُ جُنَّةٌ»؛
یعنی روزه سپر است، روزه همانند سپری است که انسان را از گناهان حفظ میکند و در نتیجه او را از آتش دوزخ نجات میدهد، چنانکه سپر در میدان نبرد انسان را از تیرها و ضربات دشمن محافظت میکند روزه نیز در میدان مبارزه با خواهشهای نفس و وسوسههای شیطان؛ مؤمن را از منکرات و گناهان نگه میدارد، این سپر نه تنها در برابر گناه بلکه در برابر آتش دوزخ نیز محافظ است، رسول الله صلیاللهعلیهوسلم در حدیثی دیگر فرمودهاند:
«مَا مِنْ عَبْدٍ يَصُومُ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ إِلَّا بَاعَدَ اللَّهُ بِذَلِكَ الْيَوْمِ وَجْهَهُ عَنْ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا».
یعنی هیچ بندهای نیست که یک روز در راه خدا روزه بگیرد مگر آنکه خداوند متعال جلجلاله به برکت همان روز؛ چهره او را به اندازه هفتاد سال از آتش دور میسازد، روزه میان ما و آتش فاصلهای امن ایجاد میکند و این همان نجات بزرگی است که هر مؤمنی در پی آن است.
اما این سپر چگونه از ما محافظت میکند؟ روزه از راه گرسنگی و تشنگی، غرایز سرکش را تضعیف و اراده انسان را تقویت میکند، کسی که یک ماه از امور حلال مانند آب، غذا و نزدیکی با همسر خود پرهیز میکند پس از رمضان نیز در برابر حرامها استوار خواهد ایستاد، این تمرین مستمر ملکه تقوا را در وجود انسان تثبیت و ریشهدار میسازد.
تزکیه نفس که هدف بنیادی این سلسله درسهاست بدون چنین تمرینهای عملی ممکن نیست، رمضان المبارک ماه خودسازی و خودپروری است؛ ماهی که در آن نفس خویش را ریاضت میدهیم تا از آلودگیها پاک گردد، در روایات آمده است که برترین جهاد جهاد با نفس است، روزه میدان همین جهاد اکبر است.
پس بیایید در این ماه مبارک با نیت پاک و ارادهای استوار از این فرصت زرین بهره گیریم؛ پایههای تقوا را در وجود خود استحکام بخشیم و خویشتن را از زنجیر عادتهای ناپسند و گناهان آزاد سازیم تا در پایان این ماه با دلی پاک و روحی آمادهتر مسیر باقیمانده زندگی را ادامه دهیم.
نباید فراموش کنیم که روزه تنها ترک خوردن و آشامیدن نیست. رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمودهاند:
«مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ وَالْعَمَلَ بِهِ فَلَيْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ فِي أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ».
ترجمه: کسی که سخن دروغ و عمل نادرست را ترک نکند خداوند متعال جلجلاله نیازی ندارد که او خوردن و آشامیدن را ترک کند، روزه حقیقی روزه اعضا و جوارح است: روزه چشم از نگاه حرام، روزه زبان از دروغ و غیبت، روزه گوش از شنیدن باطل، و روزه دل از هر آنچه خداوند متعال جلجلاله را ناخشنود میسازد، پس بیایید در این ماه پاک روزهای کامل، آگاهانه و همهجانبه بگیریم، تا ثمر شیرین تقوا را نه تنها در رمضان المبارک بلکه در سراسر زندگی خویش بچشیم.