حامیان افراطی غربی داعش چه کسانی هستند؟
حامیان افراطی غربی به افراد یا گروههایی استخباراتی گفته میشود که ساکن اروپا یا سایر کشورهای غربی بوده و با روشهای مختلف از گروه تروریستی داعش حمایت افراطی میکنند. آنان مستقیماً به جنگ نمیروند، بلکه پشتیبانی مالی، استخباراتی، لوجستیکی یا تبلیغاتی از این گروه انجام میدهند. ویژگیها و فعالیتهای آنان عموماً به این شرح است:
پشتیبانی مالی:
۱. جمعآوری و انتقال پول برای سفر، تعلیم و تجهیز جنگجویان؛
۲. تأمین مالی از طریق مؤسسات خیریه، شرکتهای جعلی، سیستمهای تأمین اجتماعی، تقلب در (VAT) یا کلاهبرداری بانکی؛
۳. استفاده از پیکهای پول نقد و شبکههای غیررسمی حواله (مانند حواله هاواله).
پشتیبانی تبلیغاتی:
۴. انتشار پیامهای داعش از طریق رسانههای اجتماعی، وبسایتها، مجلات آنلاین و فرومها؛
۵. ترویج ایدیالوژیهای افراطی و جذب جوانان.
پشتیبانی لوجستیکی:
۶. فراهمآوری امکان سفر و اسناد (پاسپورتها، ویزاها و مسیرهای عبور جعلی)؛
۷. تهیه سلاح و تجهیزات.
ویژگیهای فردی:
برخی از ویژگیهای فردی این حامیان عبارتاند از:
۸. برخیها دارای تحصیلات عالی هستند اما در دام ایدیالوژی داعش گرفتار شدهاند.
۹. برخی پیشینه جنایی، اعتیاد به مواد مخدر یا سابقه زندان دارند.
۱۰. برخیها عالمان دینی یا شهروندان عادی هستند که با ادعای تشکیل «خلافت اسلامی» توسط داعش فریب خوردهاند.
در مجموع این حامیان به عنوان ساکنان اروپا یا سایر کشورهای غربی، بدون مشارکت مستقیم در جنگ منبع مهمی برای تأمین مالی، تبلیغات و لوجستیک عملیات جهانی گروه تروریستی داعش محسوب میشوند.
جنگجویان خارجی تروریست داعش (ISIS Foreign Terrorist Fighters – FTFs)
این جنگجویان چه کسانی هستند؟
جنگجویان خارجی داعش افرادی هستند که کشور خود را ترک کرده و به گروه تروریستی داعش میپیوندند تا در فعالیتهای مسلحانه در عراق، سوریه و سایر مناطق درگیر جنگ مشارکت کنند. این افراد عموماً تحت تأثیر اهداف مذهبی یا ایدیالوژیک، ادعاهای تشکیل «خلافت اسلامی» یا به دلیل ناامنی، بیعدالتی و نارضایتی در کشور خود در دام تبلیغات داعش گرفتار میشوند. داعش از این جنگجویان خارجی نه تنها در میدان نبرد بلکه در زمینه تبلیغات، تعلیم، جذب اعضای جدید و حتی تقویت ساختارهای خانوادگی و اجتماعی بهرهبرداری گسترده کرده است.
ویژگیها و پروفایل اجتماعی
جنگجویان خارجی داعش از مناطق مختلف جهان از کشورهای غربی گرفته تا خاورمیانه، آسیای مرکزی و شمال آفریقا آمدهاند. بسیاری از آنان جوانانی هستند که به دلیل بیعدالتی اجتماعی، بیکاری، مشکلات خانوادگی و خلأ معنوی تحت تأثیر تبلیغات افراطی داعش قرار گرفتهاند.
برخی با انگیزه دفاع از هویت اسلامی جذب شدهاند، اما داعش از این احساس آنان برای تداوم جنگ و تبلیغات خود سوء استفاده کرده است. همچنین تعدادی از این جنگجویان به دلیل سابقه مجرمانه، اعتیاد به مواد مخدر یا تجربه زندان به افراطگرایی روی آوردهاند؛ با این حال افرادی نیز هستند که تحصیلات عالی دارند و صرفاً با شعارهای تشکیل «خلافت اسلامی» فریب خوردهاند.
راههای جذب و تعلیم
داعش یک سیستم تبلیغاتی و روانی منظم برای جذب جنگجویان خارجی ایجاد کرده بود. آنان از طریق رسانههای اجتماعی مانند توییتر، تلگرام، فیسبوک و یوتیوب برنامههای جذب تحت عنوان «جهاد»، «خلافت» و «هویت اسلامی» را منتشر میکردند و مجلات آنلاین مانند «دابق» و «رمیه» منبع اصلی پیامهای ایدیالوژیک آنان بودند. همچنین از طریق امامان محلی، حلقههای مذهبی و شبکههای مخفی، جوانان را تحت تأثیر قرار میدادند و هنگامی که فرد جذب میشد، در اردوگاههای ویژه، تعلیمات اولیه نظامی، تربیت فکری (شستشوی مغزی) و دستورالعملهای ویژه برای مأموریتهای انتحاری یا جنگی را دریافت میکرد.
روشهای سفر
جنگجویان خارجی داعش عمدتاً از کشورهای خود اکثر اوقات از طریق ترکیه، اردن و لبنان وارد عراق و سوریه میشدند. بسیاری از آنان با استفاده از پاسپورتهای جعلی، دلالان و شبکههای قاچاق، آژانسهای مسافرتی و کنترل ضعیف مرزها از گذرگاهها عبور میکردند. تا سال ۲۰۱۷، مسیر ترکیه متداولترین راه بود، زیرا نظارت و کنترل در آنجا نسبتاً ضعیف بود. همچنین، برخی افراد از ویزای کار، پناهندگی یا مأموریتهای امدادی به عنوان پوشش استفاده میکردند و برخی دیگر با کمک خانواده و واسطههای محلی به مناطق تحت کنترل داعش میرسیدند.
خطرها و چالشهای بازگشت
افراد خارجی که پس از افول داعش به کشورهای خود بازمیگردند، یک تهدید امنیتی جدی محسوب میشوند. آنان تجربه جنگی دارند، تحت تأثیر عمیق ایدیالوژی داعش قرار گرفتهاند و برخی هنوز با شبکههای مخفی داعش در ارتباط هستند. فرآیند نظارت قضایی، بازتوانی روانی و ادغام مجدد اجتماعی آنان بسیار پیچیده و مشکلساز است. برخی کشورها حتی تابعیت این افراد را لغو کرده، برخی آنان را زندانی کردهاند و تعدادی تحت نظارت ویژه قرار دارند.
واکنشهای قانونی و استخباراتی
در پاسخ به افزایش تهدیدات ناشی از جنگجویان خارجی داعش، بسیاری از کشورها اقدامات متعددی انجام دادهاند. آنان قوانین ویژهای در مورد FTFs تصویب کرده، فهرست ممنوعیت پرواز (No-fly lists) را اجرا، پاسپورتها را باطل و لغو تابعیت را عملی کردهاند. همچنین، نظارت بر تراکنشهای بانکی و ارزهای دیجیتال تقویت شده، مکانیزمهای همکاری استخباراتی بینالمللی ایجاد شده و کمپینهای جهانی برای جلوگیری از انتشار محتوای داعش در رسانههای اجتماعی آغاز شده است.
راهکارها و روشهای پیشگیری
برای پیشگیری از این پدیده ضروری است که هماهنگی نزدیکی بین نهادهای استخباراتی، مالی و نظارت سایبری ایجاد شود. رسانههای اجتماعی باید بهطور فعال و تحت نظارت، از انتشار تبلیغات افراطی جلوگیری کنند و جامعه محلی، مراکز تعلیمی و عالمان دینی باید بخشی از برنامههای آموزشی ضد داعش باشند. همچنین، برنامههای ویژهای برای بازگشتکنندگان طراحی شود که خدمات روانی، ادغام اجتماعی و تعلیم مجدد را برای آنان فراهم کند. تمامی اقدامات باید با رعایت اصول حقوق بشر و در چارچوب فرآیندهای عادلانه و قانونی انجام شود.