پنج یک (خمس) غنائم:
یکی دیگر از منابع مهم مالی گروه داعش، سهم خمس غنایم است؛ از منظر فقه حنفی غنیمت به اموال، تجهیزات یا داراییهایی گفته میشود که از طریق جنگ به دست مسلمانان میرسد و این جنگ تحت رهبری امام شرعی و مطابق با شریعت اسلامی صورت گرفته باشد. البته واضح است که داعش یک گروه افراطی و بسیار دور از اسلام واقعی یک پروژه استخباراتی است که در پوشش اسلام ایجاد شده تا اسلام را بدنام کند اما در هر صورت، گروهها، افراد و کسانی که رهبری داعش را پذیرفته و با این گروه بیعت کردهاند، یکپنجم غنایم خود را (بر اساس تعریف خودشان) به داعش پرداخت میکنند.
بر اساس گزارش مجله Foreign Affairs داعش بر اساس اصل خُمس، اموال به دستآمده توسط جنگجویان خود مانند سلاحها، کالاهای باارزش و حتی انسانها را مشمول خمس قرار داده و ۲۰٪ از آنها را به خزانه خود منتقل میکند که این عمل را به آیه ۴۱ سوره انفال قرآن کریم نسبت میدهند.
موارد اخذ خمس از نظر داعش:
طبق گزارش Brookings lnstitution داعش خمس را از موارد زیر دریافت میکند:
۱- پول نقد: وجوه نقدی که از حسابهای بانکی، ادارات دولتی و خانههای خصوصی غارت شده است.
۲- سلاح و مهمات: سلاحهای نیروهای نظامی و پولیس دستگیر شده.
۳- موترها و وسایل نقلیه: تمام وسایل نقلیه تصاحبشده بر اساس ارزششان قیمتگذاری میشوند.
۴- تجارت و اموال: دوکانها، انبارها و کسبوکارهایی که به نظر داعش متعلق به مرتدین بود.
۵- مردان و زنان: گاهی انسانها نیز به عنوان غنیمت توسط داعش اسیر شده و مشمول قانون خمس میشدند.
داعش تحت پوشش شریعت، از سهم خمس غنایم به عنوان یک ابزار تحریفشده سیاسی و اقتصادی استفاده میکرد تا ماشین جنگی خود را تغذیه کند، برای خود مشروعیت ایجاد نماید و افراد بیشتری را جذب کند. علاوه بر موارد ذکرشده، این گروه بنا به نیاز خود، خمس را از بخشهای دیگر نیز دریافت میکرد و در صورت عدم تمایل افراد، آن را به زور میگرفت.
به عنوان مثال در سال ۲۰۱۳، در منطقه «السالحیه» در ولایت دیرالزور سوریه، هفت زن یک گنجینه از آثار باستانی پیدا کردند؛ یکی از قوماندانان داعش به نام «ابولیث» ارزش این گنجینه را ۷۰ هزار دالر تخمین زد و خواستار دریافت ۲۰٪ آن به عنوان خمس شد. وقتی زنان این پیشنهاد را رد کردند، ابولیث تلاش کرد این سهم را به زور تصاحب کند.
موارد استفاده از خمس:
بر اساس گزارشهای Foreign Affairs, Brooking و Chatham House داعش درآمدهای حاصل از خمس را در بخشهای زیر هزینه میکرد:
۱- تامین مالی جنگ:
• خرید سلاح، مهمات، مواد منفجره و تجهیزات نظامی.
• سازماندهی حملونقل و تدارکات امنیتی برای جنگجویان.
۲- حقوق جنگجویان:
• پرداخت حقوق ماهیانه به هر جنگجو (به طور متوسط ۳۰۰ تا ۴۰۰ دالر).
• کمکهای اضافی به معلولان جنگی و خانوادههای کشتهشدگان.
۳- فعالیتهای تبلیغاتی:
• تولید ویدیوها، چاپ مجلات، فعالیتهای رسانهای و کمپینهای اینترنتی.
• ترویج تصویر تحریفشده از اسلام.
۴- هزینههای اداری:
• تامین مالی نهادهای داخلی داعش مانند مالیات، پولیس و سازمانوهای استخباراتی.
• حفظ ساختمانها، مراکز و نهادهای ادعاکننده حکومتی.
۵- محاکم و پولیس مذهبی:
• تامین مالی پولیس شریعت (حسبه).
• هزینههای قضات، مفتیان و کارکنان محاکم.
۶- خدمات اجتماعی:
• توزیع مواد غذایی، خدمات صحی، نگهداری از یتیمان.
• این خدمات برای اهداف تبلیغاتی نیز استفاده میشد.
۷- بازسازی سرکها و خدمات زیربنایی:
• تعمیر و پاکسازی جادهها در مناطق تحت کنترل.
• تامین محدود برق و آب.
۸- سیستم جاسوسی و امنیتی:
• تامین مالی جاسوسان داخلی، خبرچینان و شبکههای استخباراتی.
۹- تعلیم و مدارس دینی:
• ترویج ایدیالوژی افراطی در مدارس تحت کنترلشان.
۱۰- نگهداری و تجارت اسرا:
• اداره زندانها و عملیات اخاذی از گروگانها.
تاثیرات خمس:
اخذ خمس توسط داعش تاثیرات عمیقی بر قدرت مالی، گسترش و فعالیتهای این گروه داشت؛ برخی از مهمترین آنها عبارتند از:
۱- خودکفایی مالی و عاید ثابت: این کار یک منبع درآمد ثابت و مداوم برای داعش فراهم میکرد.
۲- پایهگذاری نظام اداری: داعش برای مدیریت خمس، دیوان خاصی (دیوان الغنائم/دیوان المال) ایجاد کرد که این ساختار منظم، ادعای دولت بودن آنها را تقویت میکرد.
۳- تشویق جنگجویان: به جنگجویان گفته میشد که تنها یکپنجم غنایم به خزانه عمومی تعلق میگیرد و بقیه مال خودشان است. این وعدهها باعث جذب بسیاری از افراد بیکار، فقیر یا متعصب به این گروه شد.
۴-ابزاری برای تبلیغات: داعش این کار را به نام حکم شرعی معرفی میکرد تا خود را به عنوان یک خلافت اسلامی مشروع جلوه دهد. به مردم القا میکرد که مطابق اصول قرآنی عمل میکنند.
۵- مشروعیت بخشیدن به غارت و سرقت: تحت پوشش خمس، داعش هر نوع دارایی را مصادره میکرد و آن را شرعی میدانست. این اقدامات اقتصاد منطقه را نابود کرد، مردم را ترساند و اموالشان را به یغما برد.
۶- مقاومت در برابر تحریمهای جهانی: از آنجا که خمس معمولاً به صورت نقدی یا عینی دریافت میشد، تحریمهای مالی جهانی تاثیر کمی روی آن داشت و سیستم مالی داعش تا حدی مستقل بود.