مقدمه:
در کابل کنفرانس علمی بزرگی پیرامون فرامین امیرالمؤمنین شیخالاسلام حفظهالله برگزار شده است. این کنفرانس صرفاً یک برنامۀ تشریفاتی نیست بلکه گامی مهم و علمی در راستای بررسی مبانی شرعی نظام امارت اسلامی و ارزیابی پیامدهای این فرامین بر زندگی مردم به شمار میرود. در اسلام اطاعت از امیر، تأمین نظم و تطبیق شریعت، از اصول اساسی حفظ وحدت امت اسلامی محسوب میشوند.
۱. بعد شرعی فرامین:
از دیدگاه علما فرامین عالیقدرامیرالمؤمنین شیخالاسلام بر اصول متعدد شرعی استوار است که مهمترین آنها قرار ذیلاند:
الف) اطاعت از أولیالأمر:
الله متعال در قرآن کریم میفرماید: ﴿أَطِيعُوا اللهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾ ترجمه: از الله اطاعت کنید، از پیامبر اطاعت کنید و از صاحبان امر و زمامداران خویش نیز اطاعت نمایید.
علما میگویند هرگاه امیر در چارچوب شریعت حکمی صادر کند، اطاعت از آن بر مردم واجب است اما اگر به نافرمانی از آفریدگار فرمان دهد، اطاعت از او جایز نیست چنانکه در حدیث شریف آمده است: «لَا طَاعَةَ لِمَخْلُوقٍ فِي مَعْصِيَةِ الْخَالِقِ» ترجمه: در نافرمانی از آفریدگار، اطاعت از هیچ مخلوقی جایز نیست.
ب) مصلحت عمومی:
بخش بزرگی از این فرامین به منظور تأمین مصالح عمومی و خیر و صلاح جامعه صادر شدهاند؛ از جمله فرمان منع مواد مخدر، تلاش برای جلوگیری از ربا، احکام مربوط به جلوگیری از غصب زمین و تصرف غیرقانونی در املاک دیگران و نیز مقابله با مفاسد اخلاقی. تمام این اقدامات در نصوص شرعی ریشه دارند. بلکه هر حکمی که به حفظ دین، جان، مال، عقل و نسل مردم بینجامد با مقاصد شریعت اسلامی همخوانی دارد.
ج) جلوگیری از فتنه و بینظمی:
حفظ وحدت و جلوگیری از تفرقه از مهمترین مسؤولیتهای شرعی در اسلام به شمار میروند. فرامین شيخالاسلام با این هدف صادر میشوند که مردم به گروهها و جریانهای مختلف تقسیم نشوند بلکه در زیر چتر یک نظام مرکزی، زندگی خویش را ادامه دهند. چنانکه در عرصۀ عمل نیز مشاهده شد، اختلافات فراوانی حلوفصل گردید و دشمنیها، کشمکشها و کدورتهای دیرینۀ چندینساله جای خود را به دوستی، تفاهم و آشتی سپردند.
۲. پیامدهای فرامین بر جامعه
الف) پیامدهای دینی:
در پی صدور این فرامین، توجه به تطبیق احکام شرعی در مناطق مختلف افزایش یافته، مساجد آبادتر شدهاند، علاقهمندی مردم به فراگیری علوم دینی فزونی یافته و آگاهی آنان نسبت به تمایز میان حلال و حرام بیشتر شده است؛ در حالی که پیش از این، کسانی نیز وجود داشتند که نهتنها به تطبیق احکام شرعی اهتمام نمیورزیدند بلکه به ارزش و اهمیت آنها نیز توجهی نداشتند.
ب) پیامدهای اجتماعی:
بهویژه فرمان مبارزه با مواد مخدر هزاران جوان را از ورطۀ نابودی، تباهی و گمراهی نجات داده است. همچنان فرامین صادرشده در برابر سرقت، فساد و بینظمیهای اخلاقی فضای اطمینان، امنیت و آرامش را در جامعه فراهم ساختهاند.
نتیجۀ اقدامات فوق اینست که امروز الحمدلله، یک شخص میتواند در نیمههای شب با مقدار زیادی پول نقد، بدون ترس و نگرانی از خانه بیرون شود و رفتوآمد کند.
ج) پیامدهای اداری:
این فرامین ادارات دولتی را در مسیر واحدی مبتنی بر شریعت سوق دادهاند زیرا اکنون هر مسؤول میداند که برای اجرای وظایف خویش، رهنمودهای روشن شرعی در اختیار دارد و سرپیچی از آنها به معنای تخطی از نظم اداری و پالیسی تعیینشده است.
د) پیامدهای اقتصادی:
فرامین صادرشده در راستای جلوگیری از ربا، پایاندادن به باجگیری و ظلم و تشویق تجارت حلال، اعتماد و اطمینان مردم را افزایش دادهاند. این یک اصل پذیرفتهشده است که بازرگانان در جایی به سرمایهگذاری و گسترش فعالیتهای تجارتی علاقهمند میشوند که سرمایه و فعالیت اقتصادیشان مصون باشد و میزان مالیات نیز در آن پایین نگه داشته شود. از همین لحاظ هرگاه مردم اطمینان حاصل کنند که نظام با آنان برخورد ظالمانه و غیرمشروع نخواهد داشت، زمینه برای رشد تجارت و گسترش فعالیتهای اقتصادی نیز فراهم میشود. انشاءالله افغانستان در آیندۀ نزدیک در سطح بینالمللی به یکی از مراکز مهم و بزرگ اقتصادی برای بازرگانان و تاجران تبدیل خواهد شد.
نتیجهگیری:
فرامین، توصیهها و احکام عالیقدر امیرالمؤمنین شیخالاسلام حفظهالله صرفاً رهنمودهای اداری و اجرایی نیستند بلکه در راستای تطبیق شریعت، اصلاح جامعه و صیانت از نظام اسلامی از جایگاه رهنمودهای شرعی برخوردارند. این فرامین در تأمین نظم اجتماعی، تحقق مصالح عمومی و استحکام پایههای یک نظام اسلامی نقش مهمی ایفا میکنند.































