از صفحات تاریخ؛ خلافت عثمانی! بخش دهم

توانایی‌های رهبرانه‌ی عثمان اول:
وقتی ما زندگی عثمان اول را مطالعه می‌کنیم‌ شخصیت او به عنوان یک فرمانده نظامی، سیاست‌مدار و رهبر برجسته جلوه می‌نماید. در اینجا به برخی از ویژگی‌های برجسته او اشاره خواهیم کرد:

۱-: دلاوری و شکیبایی:
زمانی که بیزانس‌ها و رهبران مسیحیان کستله، نوس‌کته‌، ادره و مادان در سال ۷۰۰ هجری (۱۳۰۱ میلادی) علیه عثمان بن ارطغرل، بنیان‌گذار دولت عثمانی پیمان صلیبی بستند تا با او بجنگند، عثمان شخصاً ارتش خود را به میدان جنگ برد و در نبردها شرکت کرد. او با شکست دادن ارتش‌های صلیبی، شجاعت و دلیری بی‌نظیری از خود نشان داد و شجاعت او در میان عثمانی‌ها به ضرب‌المثل تبدیل شد.

۲-: دانش و ذکاوت:
وقتی عثمان به عنوان رهبر قوم خود انتخاب شد، با زیرکی بسیار به سلطان علاءالدین سلجوقی در جنگ با مسیحیان کمک کرد. او شهرهای زیادی را با‌ سلطان علاءالدین فتح کرد که حتی فکر فتح آن‌ها را هم نمی‌کرد. به‌همین دلیل سلطان علاءالدین سلجوقی، حاکم دولت روم به او احترام زیادی گذاشت و دستور داد نام عثمان در خطبه‌ها گرفته و بر سکه‌ها ضرب شود.

۳-: اخلاص:
زمانی که ساکنان مناطق تحت کنترول عثمان فهمیدند که او یک سردار مخلص اسلام است، به او پیوستند و پایه‌های یک امپراتوری اسلامی را محکم کردند که در مقابل امپراتوری مسیحی ایستادگی می‌کرد.

۴-: صبر و استقامت:
زمانی که عثمان شروع به فتح شهرها و قلعه‌ها کرد، صبر و استقامت او در سال ۷۰۷ هجری آشکار شد. او به طور پیوسته قلعه‌های کتالفکه، آق حصار و قوج حصار را فتح کرد. در سال ۷۱۲ هجری کبوه، یکیجا، طراقلوا و تکرر بیکاری و دیگر قلعه‌ها را فتح کرد. این فتوحات راه را برای فتح شهر بورصه در سال ۷۱۷ هجری (۱۳۱۷ میلادی) هموار کرد. اگرچه این یک جنگ سخت بود اما صبر و استقامت عثمان باعث پیروزی او شد.

سال‌های زیادی جنگ‌های سختی بین عثمان و امیر شهرا اقرینوس درگرفت، اما در نهایت سران مسیحیان تسلیم شدند و شهر را به عثمان سپردند. خداوند متعال می‌فرماید: «يَأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ»
(آل عمران۲۰۰)
ترجمه: ای مؤمنان! صبر کنید و یکدیگر را به صبر توصیه کنید و در برابر دشمن استقامت ورزید و از خدا بترسید تا رستگار شوید.

۵-: جذبه ایمانی:
این ویژگی در عثمان زمانی آشکار شد که امیر شهرا اقرینوس، فرمانده بورصه در باره او تحقیق کرد و اسلام را پذیرفت. سلطان به او لقب “بیگ” داد و او بعداً به یکی از فرماندهان شناخته‌شده دولت عثمانی تبدیل شد. بسیاری از فرماندهان بیزانسی تحت تأثیر شخصیت عثمان قرار گرفتند و روش‌های جنگی و سیاسی او را تحسین کردند، تا جایی که صفوف عثمانی‌ها از فرماندهان جدید پر شد.

گروه‌های اسلامی زیادی زیر پرچم امپراتوری عثمانی جمع شدند، مانند گروه “غزیاروم” (غازیان رومی) که در مرزهای روم مستقر بودند و همیشه در آن مناطق چادر می‌زدند. این گروه در دوران خلافت عباسی در برابر حملات رومی‌ها مقاومت می‌کرد و به دلیل زندگی در مرزها، تجربه زیادی در جهاد با غیرمسلمانان داشت. آن‌ها به دلیل رفتارهای بد غیرمسلمانان، به اسلام گرایش پیدا کردند و به نظام اسلامی ایمان آوردند.

همچنین گروه دیگری به نام “اخوان” وجود داشت که بسیار مشهور بود. این گروه به مسلمانان کمک‌های مالی می‌کرد، وظایف مهمان‌نوازی را انجام می‌داد و برای حمایت از غازیان اسلام به جنگ می‌رفت. بسیاری از اعضای این گروه با تجار بزرگ در ارتباط بودند و اموال خود را وقف اسلام کرده بودند. آن‌ها کارهای اجتماعی مانند ساخت مساجد، کاروان‌سراها، دوکان‌ها و هوتل‌ها را انجام می‌دادند.

در امپراتوری به این افراد احترام زیادی می‌شد. یکی از آن‌ها ممتاز علی بود که به گسترش فرهنگ اسلامی کمک می‌کرد و در دل‌های مردم شور و اشتیاق برای دین ایجاد می‌کرد.

گروه دیگری به نام “حاجیان روم” وجود داشت که وظیفه آن‌ها بیداری اسلامی، گسترش علوم اسلامی و آموزش قوانین شریعت بود. علاوه بر این، گروه‌های دیگری نیز بودند که هدف آن‌ها کمک به مسلمانان و به ویژه مجاهدین بود.

۶-: عدل و انصاف:
بسیاری از منابع ترکی که تاریخ عثمانی را نوشته‌اند، بیان می‌کنند که ارطغرل پسر خود عثمان را در قلعه قره‌جه حصار به عنوان فرمانده منصوب کرد. این در دورانی بود که مسلمانان در سال ۶۸۴ هجری (۱۲۸۵ میلادی) کنترول این شهر را در دست داشتند. عثمان در یک نبرد بین یک مسلمان و یک مسیحی بیزانسی به نفع مسیحی حکم کرد. مسیحی از این کار متعجب شد و از عثمان پرسید: چطور به نفع من حکم کردی؟ من که پیرو دین تو نیستم. عثمان به او پاسخ داد: چطور به نفع تو حکم نکنم؟ خدایی که ما او را پرستش می‌کنیم می‌فرماید: إِنَّ اللَّهَ يَا مَرُكُمْ أَن تُؤدُّوا الأملتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَينَ النَّاسِ أَنْ تَعْلَمُوا بالعدل ] ( النساء ٥٨)‌.
ترجمه: خداوند به شما دستور می‌دهد که امانت‌ها را به صاحبانشان بازگردانید و هنگامی که میان مردم داوری می‌کنید، به عدالت داوری کنید.

به برکت عدل و انصاف عثمان، این مرد و قومش هدایت شدند و ایمان آوردند. عثمان اول با رعیت خود و مردم مناطق فتح‌شده با عدل و انصاف رفتار می‌کرد و از ظلم و ستم به قبایل فتح‌شده خودداری می‌کرد. او با آن‌ها مطابق این دستور الهی رفتار می‌کرد که: أَمَّا مَنْ ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبَهُ ثُمَّ يُرَدُّ إِلَى رَبِّهِ فَيُعَذِّبُهُ عَذَابًا تُكْرًا وَأَمَّا مَنْ أَمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُ جَزَاء الْحُسْنَى وَسَتَقُوْلُ لَهُ مِنْ أَمْرِنَا يُسْرًا. (الكهف ۸۷-۸۸)

۷-: وفای به عهد:
او به عهد و پیمان‌های خود بسیار پایبند بود. هرگاه عهدی می‌بست، آن را به انجام می‌رساند. زمانی که فرمانده قلعه اولوباد کلیدهای قلعه را به عثمان داد، با او عهد بست که هیچ عثمانی‌ای اجازه ورود به قلعه از راه پل را نداشته باشد. عثمان به این عهد وفا کرد و جانشینان او نیز به این پیمان پایبند ماندند.