از صفحات تاریخ؛ خلافت عثمانی! بخش پنجاه‌وهشتم

آماده‌سازی نیروی زمینی و دریایی

عثمانیان پس از سلطان اورخان، از نیروی منظمی برخوردار بودند. پس از وی هر سلطان تلاش‌هایی برای افزایش قدرت نظامی به عمل آورده است. به‌ویژه سلطان محمد فاتح علاقه‌ای ویژه به آماده‌سازی، آموزش و انضباط لشکر داشت. بر بنیاد باور وی لشکر و نیرو ستون و بنیاد هر کشور به شمار می‌رود. همین سبب شد که او ارتش را به شیوه‌ای نوین سازماندهی کند و برای هر بخش، مسئول (آغا) تعیین نماید. قوماندان عمومی قوا مستقیماً از صدراعظم دستور می‌گرفت. سلطان محمد فاتح، صدراعظم را به عنوان وزیر دفاع منصوب کرده بود.

در دوره سلطنت سلطان محمد فاتح، لوجستیک نظامی نیز بسیار تقویت شد. او کارخانه‌های صنایع نظامی متعددی احداث کرد که در آن تمامی ملزومات لشکر از قبیل البسه، زین‌های اسب و سایر اقلام تولید می‌شد. افزون بر این، کارخانه‌های تولید سلاح و سایر تجهیزات نظامی را نیز بنا نهاد. در مکان‌های استراتژیک، قلعه‌ها و استحکامات نظامی بنا کرد. لشکر از سواره‌نظام، پیاده‌نظام، توپ‌چیان و واحدهای پشتیبانی تشکیل می‌شد که برای تعلیم و سازماندهی آنان توجه ویژه‌ای مبذول شده و به سلاح‌های مدرن مجهز بودند.

واحدهای خدمات‌رسانی مسئولیت کامل تهیه و تدارک محموله‌های تیر، باروت، آذوقه، نگهداری از حیوانات و جعبه‌های ذخیره‌ اسباب جنگی و نیز انتقال آنان تا خطوط مقدم جبهه را بر عهده داشتند.

قطعه دیگری که “لغمه‌جه” (Laghmacı Corps) خوانده می‌شد، مأموریت حفر تونل‌های بارودی زیر دیوارهای شهرهای تحت محاصره و ایجاد راه نفوذ را برعهده داشت. گروهی دیگر مسئولیت تأمین آب برای ارتش را داشتند و حتی در زمان نبرد به مجاهدان آب می‌رساندند.

در عصر سلطان محمد فاتح پوهنتون‌های نظامی پیشرفت چشمگیری کردند. داکتران، انجینران، طبیبان اسب‌ها، علما و سایر متخصصان به طور مستمر فارغ‌التحصیل می‌شدند و به لشکر کمک‌های تخنیکی می‌رساندند. عثمانیان به دلیل مهارت، صنعت و سازماندهی عالی خود، شهرت فراوانی کسب کردند.

سلطان محمد فاتح امید فراوانی به پیشرفت نیروی زمینی و دریایی داشت. ارزش نیروی دریایی به ویژه در خلال محاصره قسطنطنیه برای او آشکار شد، چرا که ناوگان دریایی عثمانی محاصره را بسیار تحکیم بخشید و زمینه‌های پیروزی از طریق زمین و دریا را فراهم آمد. پس از فتح قسطنطنیه اهمیت نیروی دریایی بیش از پیش افزایش یافت و در زمانی کوتاه، قدرت دریایی عثمانی در دریای سیاه و مدیترانه درخشید.

مطالعه کتاب “حقایق الاخبار عن دول البحار” تألیف اسماعیل سرهنگ نشان می‌دهد که سلطان محمد فاتح توجه ویژه‌ای به پرورش و تقویت ناوگان دریایی داشت تا آنجا که مورخان او را اولین بنیان‌گذار واقعی نیروی دریایی عثمانی می‌خوانند.

او از کشورهایی که در ساخت کشتی مهارت بالایی داشتند، بهره برد مانند جمهوری‌های ایتالیا به ویژه بلغارستان و جنوا که در آن زمان قدرت‌های بزرگ دریایی به شمار می‌رفتند. هنگامی که او در سیوب (Syob) یک کشتی بسیار بزرگ و بی‌نظیر دید، دستور داد تا همان کشتی را توقف داده و کشتی‌های بیشتری بر اساس آن بسازند و در صورت لزوم، آن را به نحو بهتری تعمیر و بازسازی نمایند.

برای ساخت کشتی نهاد ویژه‌ای به نام “طاقة العزب” وجود داشت که بخشی از لشکر محسوب می‌شد. در این نهاد، حدود سه هزار سرباز دریایی حضور داشتند که کاپیتان‌ها، ناخدایان و ملوانان در میان آنان بودند.

عدل و انصاف

برقراری عدل و انصاف در میان مردم از وظایف مهم سلاطین عثمانی بود. سلطان محمد فاتح نیز همانند نخستین سلاطین، عزمی راسخ برای اجرای عدالت در سراسر قلمرو خود داشت. برای نظارت بر اجرای عدالت، گاه‌وبیگاه عالمان مذهبی (روحانیون) استخدام می‌شدند تا به سفر در کشور پرداخته و وضعیت عدالت را بررسی کنند. به این افراد، فرم‌های ویژه‌ای داده می‌شد که روش تحقیق در آن نوشته شده بود و آنان با آزادی کامل و بدون اعمال هیچ محدودیتی به بررسی می‌پرداختند.