زراعت؛ از وابستگی تا خودکفایی و امنیت غذایی
زراعت یکی از پایه‌های اساسی اقتصاد افغانستان و منبع اصلی درآمد و اشتغال بخش بزرگی از مردم کشور است. زندگی میلیون‌ها خانواده به‌ویژه در قریه‌جات با زمین، آب و تولیدات زراعتی پیوند دارد. به همین دلیل توجه به دهقانان، افزایش تولیدات داخلی و مدیریت منابع آب، تنها یک موضوع اقتصادی نیست بلکه با امنیت غذایی و رفاه عمومی جامعه ارتباط مستقیم دارد.
در دوران جمهوریت با وجود اجرای برخی برنامه‌های زراعتی، این بخش با مشکلات جدی روبه‌رو بود. وابستگی به واردات مواد غذایی، نبود امکانات کافی برای آبیاری، کمبود تخم‌های بذری اصلاح‌شده و کود باکیفیت، ضعف مدیریت منابع آب و خشکسالی‌های پی‌هم از عواملی بودند که بر تولیدات زراعتی تأثیر منفی گذاشتند. در بسیاری از مناطق دهقانان به امکانات و مشوره‌های تخنیکی لازم دسترسی نداشتند و بخشی از کمک‌های اختصاص‌یافته نیز به دلیل ضعف مدیریت و فساد اداری به شکل مؤثر به دست آنان نمی‌رسید. در نتیجه افغانستان برای تأمین بخشی از نیازهای غذایی خود به واردات وابستگی داشت و در برابر تغییرات قیمت در بازارهای خارجی آسیب‌پذیر بود.
با روی‌کارآمدن نظام امارت اسلامی افزایش تولیدات داخلی و تقویت خودکفایی غذایی در شمار اولویت‌های اقتصادی کشور قرار گرفت. در این راستا وزارت زراعت، آبیاری و مالداری برنامه‌های را برای حمایت از دهقانان، توسعه کشت گندم، توزیع تخم‌های بذری اصلاح‌شده و بهبود روش‌های تولید روی دست گرفته است. بر اساس گزارش رسمی این وزارت، میزان تولید گندم افغانستان در سال ۱۴۰۴ به حدود ۴.۵۴ میلیون متریک تن رسیده است که شامل بیش از ۴.۱۳ میلیون تن گندم آبی و حدود ۴۰۴ هزار تن گندم للمی می‌شود. این میزان تولید در شرایطی به دست آمده که خشکسالی بر کشت للمی تأثیر گذاشته و تولید آن در مقایسه با سال پیش کاهش چشمگیری داشته است. با این حال، تداوم تولید گندم آبی در کاهش فشار بر عرضه مواد غذایی نقش مهمی داشته است.
در کنار افزایش تولید، توجه به وضعیت دهقانان نیز اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. توزیع تخم‌های بذری اصلاح‌شده، ایجاد قطعات نمایشی برای آشنایی دهقانان با روش‌های نوین کشت، ارائه مشوره‌های تخنیکی و حمایت از توسعه باغ‌های مثمر از جمله فعالیت‌های است که در این زمینه انجام شده است. این اقدامات می‌تواند به افزایش حاصل‌دهی زمین‌های زراعتی، بهبود کیفیت محصولات و استفاده بهتر از امکانات موجود کمک کند. حمایت از دهقانان زمانی نتیجه پایدار خواهد داشت که دسترسی آنان به تخم مناسب، کود، ماشین‌آلات زراعتی، بازار فروش و خدمات مشورتی نیز تقویت شود.
مدیریت منابع آب نیز یکی از موضوعات اساسی در توسعه زراعت افغانستان است زیرا بخش بزرگی از زمین‌های زراعتی کشور به آب باران وابسته‌اند و خشکسالی می‌تواند تولیدات دهقانان را با خطر جدی روبرو سازد. در این زمینه ساخت چکدم‌ها و بندهای کوچک آب، تنظیم آب‌های سطحی و تلاش برای تغذیه منابع آب زیرزمینی در ولایت‌های مختلف دنبال شده است. همچنان پروژه کانال قوش‌تپه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین طرح‌های زیربنایی کشور، ظرفیت بزرگی برای توسعه زراعت در ولایت‌های شمالی دارد. تکمیل این پروژه می‌تواند بخش گسترده‌ای از زمین‌های زراعتی را تحت پوشش آبیاری قرار دهد و زمینه افزایش تولیدات، ایجاد فرصت‌های کاری و بهبود زندگی خانواده‌های دهقان را فراهم سازد.
با این همه، برخی رسانه‌های معاند و گروه‌های مخالف با استناد به گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی درباره‌ی فقر و ناامنی غذایی، تلاش می‌کنند تصویری از ناکامی نظام در تأمین غذای مردم ترسیم کنند. اما این تحلیل‌ها غالبا یک واقعیت اساسی را نادیده می‌گیرند که بخش قابل توجهی از ناامنی غذایی در افغانستان محصول عملکرد نظام نه، بلکه نتیجه‌ی مستقیم تحریم‌های ظالمانه، مسدود شدن دارایی‌های افغانستان در بانک‌های خارجی و کاهش شدید کمک‌های بشردوستانه است. نظام امارت اسلامی در شرایطی که با انجماد دارایی‌ها و فشارهای اقتصادی بین‌المللی دست و پنجه نرم می‌کند، توانسته است تولید داخلی گندم را در سطحی نگه دارد که نیاز بیش از نیمی از کشور را تأمین کند. اگر این تحریم‌ها برداشته شود و نظام بتواند بدون مانع به منابع مالی خود دسترسی داشته باشد، ظرفیت افزایش تولید و بهبود امنیت غذایی به مراتب بیشتر خواهد بود.
در مجموع، توسعه زراعت و حمایت از دهقانان از نیازهای اساسی افغانستان به شمار می‌رود. اقداماتی چون افزایش تولید گندم، توزیع تخم‌های بذری اصلاح‌شده، توسعه باغ‌ها، ساخت بندهای آب و پیشبرد پروژه قوش‌تپه بخش‌هایی از تلاش‌های انجام‌شده در این عرصه است.
