توصیه‌های امیرالمؤمنین حفظه‌الله‌تعالی در مورد رسوم ناپسند در مراسم سوگواری و بازگشت از حج (بخش سوم)
در ادامه بررسی رهنمودهای اصلاحی امیرالمؤمنین حفظه‌الله‌تعالی در زمینه پرهیز از رسوم ناپسند، حوزه دیگری که در فرمان شماره ۱۷ مورد توجه قرار گرفته، رسوم مربوط به مراسم سوگواری و بازگشت از حج است. این دو حوزه اگرچه در نگاه نخست کمتر از مراسم‌های عروسی، شیرینی‌خوری و طویانه جلب توجه می‌کنند اما از منظر اجتماعی و اقتصادی، بار قابل توجهی بر دوش خانواده‌ها و جامعه می‌گذارند و ریشه در عادات ناپسندی دارند که با آموزه‌ها و دستورات اسلامی همخوانی ندارند.
مشاور معینیت نشرات وزارت اطلاعات و فرهنگ در نشستی که در کابل برگزار شد، به صراحت اعلام کرد که «پختن غذا از سوی خانواده متوفی، برگزاری اسقاف و برپایی مراسم ختم با هزینه‌های سنگین، همچنین طویانه گرفتن در ازدواج» همه از جمله رسومی هستند که خلاف شریعت شناخته شده و بر اساس فرمان رهبری امارت اسلامی، غیرشرعی و غیرقانونی اعلام شده‌اند.
یکی از مهم‌ترین مصادیق رسوم ناپسند در مراسم سوگواری، تکلیف خانواده متوفی به تهیه غذا و برگزاری مهمانی برای عزاداران است. در بسیاری از مناطق افغانستان این باور نادرست رواج دارد که خانواده داغدیده باید در روزهای اول، سوم، هفتم و چهلم برای کسانی که برای تسلیت می‌آیند غذا تهیه کند. این رسم نه تنها مبنای شرعی ندارد بلکه بار اقتصادی سنگینی بر خانواده‌ای تحمیل می‌کند که در حال سوگواری و آسیب‌پذیرترین وضعیت خود قرار دارد.
در تعالیم اسلامی این همسایگان و اقارب هستند که باید برای خانواده متوفی غذا تهیه کنند، نه برعکس. تأکید فرمان شماره ۱۷ بر منع این رسم، نشان‌دهنده درک عمیق رهبری از آسیب‌های اجتماعی و اقتصادی این عادت جاهلیت است که سال‌ها به نام رسم و آبرو بر جامعه تحمیل شده است.
مصداق دیگر، برگزاری مراسم «اسقاف» و ختم با هزینه‌های سنگین است که در نشست کابل به عنوان یکی از رسوم خلاف شرع معرفی شد. این مراسم که گاه با دعوت از شمار زیادی از مردم و صرف هزینه‌های گزاف همراه است، نه تنها به خانواده داغدیده آرامش نمی‌بخشد بلکه آنها را درگیر تشریفات و انتظارات اجتماعی می‌کند که با روح ساده‌زیستی اسلامی سازگار نیست.
از دیدگاه تحلیلی، ممنوعیت این رسوم را می‌توان در راستای همان اصلی دید که امیرالمؤمنین حفظه‌الله در سراسر فرمان شماره ۱۷ بر آن تأکید دارند؛ یعنی بازگرداندن جامعه به ساده‌زیستی و رهایی خانواده‌ها از بار رسوم تحمیلی که هیچ مبنای شرعی ندارد.
موضوع دیگری که در فرمان شماره ۱۷ مورد توجه قرار گرفته، رسوم مربوط به بازگشت حجاج از سفر حج و عمره است. در برخی مناطق، رسم بر این است که حاجی بازگشته از سفر مهمانی‌های پرهزینه برگزار کند و تحفه‌های قیمتی برای اقارب و آشنایان توزیع نماید. این انتظارات اجتماعی، گاه حجاج را که برای ادای فریضه الهی سفر کرده‌اند، زیر فشار مالی قرار می‌دهد و هدف اصلی این سفر معنوی را تحت‌الشعاع تشریفات دنیوی قرار می‌دهد. در فرمان شماره ۱۷ این رسوم نیز به عنوان مصادیق رسوم ناپسند شناخته شده و از آن منع شده است. تحلیل این حکم نشان می‌دهد که از نگاه امیرالمؤمنین حفظه‌الله حتی مناسک دینی نیز نباید به وسیله‌ای برای رقابت‌های اجتماعی و نمایش توان مالی تبدیل شوند، بلکه باید خلوص و سادگی معنوی خود را حفظ کنند.
تأکید امیرالمؤمنین حفظه‌الله بر منع رسوم ناپسند در مراسم سوگواری و بازگشت از حج، ریشه در یک اصل اساسی اسلامی دارد: «لا ضرر و لا ضرار» یعنی هیچ زیانی به خود و دیگران وارد نکنید.
این رسوم اگرچه در ظاهر بخشی از فرهنگ اجتماعی تلقی می‌شوند اما در عمل به ابزاری برای تحمیل هزینه‌های غیرضروری، ایجاد فشار روانی و تضعیف همبستگی اجتماعی تبدیل شده‌اند. فرمان شماره ۱۷ با شناسایی این مصادیق و منع آنها، در صدد است تا جامعه افغانستان را از چرخه معیوب رسوم جاهلی خارج کند و به سمت فرهنگی هدایت نماید که در آن، همدلی واقعی جایگزین تشریفات پرهزینه شود.
تحقق این هدف نیازمند همکاری علما، مسئولان و رسانه‌ها در آگاهی‌دهی عمومی است تا مردم درک کنند که رهایی از این رسوم نه تنها یک وظیفه شرعی، بلکه به نفع خود آنان و خانواده‌های‌شان است و این همان مسیری است که نظام امارت اسلامی برای سعادت دنیا و آخرت مردم افغانستان در پیش گرفته است.
