۱۱- عقبماندگی در علوم عصری و نداشتن سلاحهای پیشرفته و فناوریهای نوین
یکی از عوامل مهم ضعف مسلمانان در عصر حاضر عقبماندگی در علوم عصری و فناوریهای نوین است، در گذشته نظام آموزشی اسلامی بهگونهای بود که علوم دینی و علوم عصری در کنار یکدیگر تدریس میشدند و مدارس و مراکز علمی اسلامی دانشمندان و عالمان برجستهای را در هر رشته به جامعه تقدیم میکردند، شخصیتهای بزرگی همچون امام رازی، خوارزمی، ابن رشد، ابن سینا، بیرونی، فارابی، ابن هیثم، ابوبکر رازی و ابن خلدون، نهتنها در علوم دینی دانش و مهارت عمیقی داشتند بلکه در عرصههای گوناگون علوم عصری نیز از دانشمندان کمنظیر جهان به شمار میرفتند.
اما امروزه در میان مسلمانان کسانی که در هر دو حوزه علوم دینی و علوم عصری دانش عمیق و تخصص داشته باشند بسیار اندکاند و تنها شمار محدودی از آنان با اتکا به استعداد، تلاش و کوشش خود به جایگاه بلند علمی رسیدهاند، از سوی دیگر بسیاری از کسانی که از مراکز آموزشی علوم عصری و علوم تجربی فارغالتحصیل میشوند تحت تأثیر فضای فکری و فرهنگی غرب آگاهی کافی از علوم دینی ندارند، گاهی همین افراد بدون آنکه خود متوجه باشند به وسیلهای برای تحقق اهداف و منافع دشمنان اسلام تبدیل میشوند.
ازاینرو یکی از نیازهای اساسی مسلمانان این است که در مناطق خود مراکز آموزشی معیاری ایجاد کنند تا علوم دینی و علوم عصری در آنها بهصورت همزمان تدریس شود، همچنین ضروری است که هر مسلمان از نیازها و تحولات زمان خود آگاه باشد و در هر منطقه متخصصان علوم عصری تربیت شوند، در کنار آن هر مسلمانی که در هر رشتهای از علوم عصری تحصیل میکند باید با علوم ضروری دینی نیز آشنایی داشته باشد، افزون بر این نداشتن سلاحهای پیشرفته و فناوریهای نوین نیز از عوامل مهم ضعف مسلمانان به شمار میرود.
در جهان سنت الهی بر این است که برتری انسانها تا حد زیادی به وسایل و امکانات مادی وابسته است، کسی که از قدرت بیشتر و امکانات فراوانتری برخوردار باشد میتواند بر مخالف خود غلبه کند و یکی از مهمترین این امکانات برخورداری از فناوری نوین است، در جریان پیشرفت تمدن بشری در هر دوره همواره متناسب با نیازهای آن عصر از ابزارها و فناوریهای مربوط استفاده شده است اما امروزه یکی از عوامل بزرگ ضعف و عقبماندگی مسلمانان این است که از کاروان فناوریهای نوین و تجهیزات پیشرفته عقب ماندهاند.
آن زمان که مسلمانان در عرصه قدرت و فناوری پیشتاز بودند هیچ دشمنی توان آسیبرساندن به جهان اسلام را نداشت اما امروز که مسلمانان در این زمینه عقب ماندهاند دشمن بر آنان چیره شده است، ازاینرو الله متعال به مسلمانان فرمان میدهد که متناسب با نیازها و شرایط زمان با تمام توان و ظرفیت خود برای فراهمکردن قدرت و امکانات تلاش کنند:
﴿وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ﴾ [الأنفال: ۶۰]
«و برای [مقابله با] آنان هر اندازه میتوانید نیرو و اسبان آماده و ورزیده فراهم کنید تا بهوسیله آن دشمن الله و دشمن خود را بترسانید».
تاریخ اسلام نیز این حقیقت را نشان میدهد که مسلمانان همواره از پیشرفتهترین ابزارهای زمان خود استفاده کردهاند، برای نمونه در غزوات اسلامی برای نخستینبار از منجنیق ــ که در آن زمان یکی از ابزارهای پیشرفته جنگی به شمار میرفت ــ استفاده شد، همچنین منابع تاریخی نشان میدهند که مسلمانان برای نخستینبار کشتیهای جنگی ساختند و آنها را بهگونه مؤثر در برابر دشمنان خود به کار گرفتند.
