الله تعالی جلجلاله امت اسلامی را «امت وسط» نامیده و از آن بهعنوان بهترین امتی که در روی زمین پدید آمده است یاد میکند. این امت، امتی است که اصل بنیادین آن در هر کار و در هر بعد، اعتدال، توازن و میانهروی میباشد؛ از همینرو بهعنوان امتی الگو و شایستهی پیروی برای بشریت شناخته میشود:
﴿كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ﴾
«شما بهترین امتی هستید که برای (سود و اصلاح) مردم پدید آورده شدهاید».
بر اساس رهنمودها و تعالیم قرآن عظیمالشان، روشن میشود که امت اسلامی ـ که از نگاه عقیده و عمل، برترین و جامعهای قرآنی است ـ امتی معتدل، متوازن و میانهرو میباشد، از همین جهت نه دچار افراط میشود و نه گرفتار تفریط؛ بلکه در کردار، گفتار، اقتصاد، خوراک و زندگی اجتماعی راه اعتدال را در پیش میگیرد و در عبادتها نیز خود را از افراط و تفریط دور نگه میدارد.
اعتدال رسول الله صلیاللهعلیهوسلم:
سه تن نزد خانهی رسول اکرم صلیاللهعلیهوسلم رفتند و از عبادتهای آن حضرت پرسش کردند، هنگامی که از عبادت پیامبر صلی الله علیه وسلم آگاه شدند، برخی آن را اندک پنداشتند و گفتند: ما را با رسول الله صلیاللهعلیهوسلم چه شباهتی است، در حالی که گناهان گذشته و آیندهی او آمرزیده شده است؟
یکی از آنان گفت: «من تمام عمر، شبها را بهطور کامل به نماز میگذرانم».
دیگری گفت: «من همیشه روزه میگیرم».
سومی گفت: «من از زنان کناره میگیرم و هرگز ازدواج نمیکنم».
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم تشریف آورد و فرمود:
«أنتم الذين قلتم كذا وكذا؟ أما والله إني لأخشاكم لله وأتقاكم له، ولكني أصوم وأفطر، وأصلي وأرقد، وأتزوّج النساء؛ فمن رغب عن سنتي فليس مني».
«آیا شما همان کسانی هستید که چنین و چنان گفتید؟ به خدا سوگند! من از همهی شما بیشتر از الله تعالی جلجلاله میترسم و پرهیزگارترم؛ اما روزه میگیرم و افطار نیز میکنم، نماز میخوانم و استراحت هم میکنم و با زنان ازدواج مینمایم؛ پس هر کس از سنت من رویگردان شود از من نیست».
رسول اکرم صلیاللهعلیهوسلم در جای دیگری دربارهی اعتدال چنین میفرماید:
قال رسول الله صلیاللهعلیهوسلم: «يا أبابكر! ارفع من صوتك شيئًا»، وقال لعمر: «اخفض من صوتك شيئًا»، وهذا يدل على أن الإفراط والتفريط غير محمود، بل خير الأمور أوسطها؛
به ابو بکر رضیاللهعنه فرمود: «اندکی صدایت را بلندتر کن.» و به عمر رضیاللهعنه فرمود: «اندکی صدایت را پایین بیاور». این سخن نشان میدهد که افراط و تفریط هر دو ناپسند است؛ بلکه بهترین راه، راه میانه میباشد.
میانهروی و پرهیز از افراط و تفریط، اصل اساسی در هدایت انسان، مدیریت درست امور و برقراری نظم اجتماعی است، قرآن عظیمالشان حتی به پیامبران نیز سفارش اعتدال کرده است، در نتیجه رسول الله صلیاللهعلیهوسلم در تمام زندگی خود، چه در عبادتها و چه در امور روزمره، اعتدال را رعایت میکرد. بنابراین بر امت اسلامی لازم است که خود را به این اصل بزرگ بیاراید؛ زیرا برخی مسلمانان در تطبیق شریعت دچار افراط میشوند و در نهایت از راه حق منحرف میگردند.
