ترسناک‌ترین، تکان‌دهنده‌ترین و ویرانگرترین ویژگی نظام ربوی چیزی است که در اصطلاح اقتصادی به آن «سود مرکب» یا «چرخه سود بر سود» (Compound Interest Trap) گفته می‌شود، این چنان یک دام ریاضیکی است که وقتی کشوری بدهکار در آن گرفتار شود نسل‌ها می‌گذرند اما قرض آن همچنان پابرجا می‌ماند و نشانی از پایان یافتن آن دیده نمی‌شود، اگر این سازوکار پیچیده بین‌المللی را بر قرارداد قرض شش میلیارد دالری نفت میان پاکستان و عربستان سعودی -که در بخش دوم درباره آن توضیح دادیم- تطبیق و تشریح کنیم حقیقت آن مانند آینه آشکار خواهد شد.
چنان‌که دیدیم بر اساس این قرارداد سالانه ۱.۵ درصد سود بر پاکستان تحمیل می‌شود که مبلغ آن به ۹۰ میلیون دالر می‌رسد، در نظام سنتی ربوی این معامله زمانی شکل بسیار خطرناکی به خود می‌گیرد که کشور بدهکار به دلیل مشکلات اقتصادی یا کمبود دالر نتواند در پایان سال یا موعد تعیین‌شده قسط بدهی یا مبلغ سود آن را پرداخت کند.
فرض کنید پاکستان در پایان سال نخست نتواند ۹۰ میلیون دالر سود را پرداخت کند، در این‌جا جادوی نظام ربوی به کار می‌افتد؛ به این صورت که نهاد ربوی نه این ۹۰ میلیون دالر سود را می‌بخشد و نه آن را از اصل بدهی جدا نگه می‌دارد بلکه آن را به اصل بدهی پاکستان، یعنی شش میلیارد دالر، اضافه می‌کند (Capitalization).
اکنون در آغاز سال دوم در دفاتر محاسبات اقتصادی دیگر میزان بدهی قابل پرداخت پاکستان شش میلیارد دالر ثبت نمی‌شود، بلکه به شش میلیارد و ۹۰ میلیون دالر افزایش می‌یابد.
از همین‌جا مرحله دوم و هراس‌انگیز این چرخه شیطانی آغاز می‌شود، هنگامی که سود ۱.۵ درصدی سال دوم محاسبه می‌شود، این سود دیگر بر اصل بدهی شش میلیارد دالری پاکستان محاسبه نمی‌گردد، بلکه بر مجموع افزایش‌یافته، یعنی شش میلیارد و ۹۰ میلیون دالر، محاسبه می‌شود. در نتیجه، سود سال دوم از ۹۰ میلیون دالر به ۹۱ میلیون و ۳۵۰ هزار دالر افزایش می‌یابد، اگر پاکستان در پایان سال دوم نیز نتواند این مبلغ را پرداخت کند، سود جدید هم به اصل بدهی افزوده می‌شود و مجموع بدهی پاکستان به شش میلیارد و ۱۸۱ میلیون و ۳۵۰ هزار دالر می‌رسد.
سود سال سوم نیز بر همین مبلغ جدید و افزایش‌یافته محاسبه می‌شود که به حدود ۹۲ میلیون و ۷۲۰ هزار دالر می‌رسد و در پایان سال، مجموع بدهی از شش میلیارد و ۲۷۴ میلیون دالر فراتر می‌رود، نتیجه اقتصادی و عملی این پیچیدگی ریاضیکی در سطح بین‌المللی آن است که سود دوره گذشته، برای دوره بعدی به بخشی از «اصل بدهی» یا «سرمایه اصلی» (Principal Amount) کشور بدهکار تبدیل می‌شود، کشور بدهکار در چرخه‌ای پایان‌ناپذیر از پرداخت سود بر سود گرفتار می‌گردد؛ چرخه‌ای که در آن اصل بدهی همچنان پابرجا می‌ماند، اما کوه سود با گذشت زمان روزبه‌روز بزرگ‌تر و هراس‌انگیزتر می‌شود.
این همان ظلمی است که قرآن کریم در آیه ۱۳۰ سوره آل‌عمران درباره آن هشدار شدید داده است:
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُّضَاعَفَةً وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ﴾
ترجمه: ای کسانی که ایمان آورده‌اید! ربا را چندین برابر و به‌صورت فزاینده نخورید و از الله تعالی بترسید، باشد که رستگار شوید.
نهادهای بین‌المللی ربوی به همین دلیل، بهای قرض یک کالا را مانند یک دکان‌دار معمولی تعیین نمی‌کنند و آن را ثابت نگه نمی‌دارند؛ زیرا اگر قیمت را ثابت تعیین کنند، سودشان به حد مشخصی محدود می‌شود و دیگر نمی‌توانند دارایی خود را به‌صورت پیوسته افزایش دهند.
به همین دلیل، آنان «متر زمان» را به حرکت نگه می‌دارند تا هرقدر کشور بدهکار در پرداخت بدهی خود تأخیر کند، درآمد آنان نیز به همان اندازه چند برابر شود، اکنون پرسش این است که برای به حرکت نگه‌داشتن این متر سود چگونه از تحولات بازار جهانی بهره‌برداری می‌شود؟ در این‌جا نقش بازار معاملات آتی، یعنی «فیوچرز مارکت» (Futures Market) و پیش‌بینی‌ها و سفته‌بازی (Speculation) با هدف کسب سود از نوسانات قیمت‌ها مطرح می‌شود.
هنگامی که در بازار جهانی بر فراز منطقه‌ای از جهان، به‌ویژه مناطق نفت‌خیزی مانند خاورمیانه ابرهای جنگ سایه می‌افکنند و اوضاع متشنج می‌شود قیمت نفت حتی پیش از آغاز جنگ و تنها در اثر تهدیدهای احتمالی از ۹۰ دالر به ۹۵ یا ۱۰۰ دالر افزایش می‌یابد، این افزایش قیمت خودبه‌خود صورت نمی‌گیرد بلکه بانک‌های بزرگ سرمایه‌گذاری ربوی بین‌المللی و سرمایه‌داران کلان از فضای ترس و نگرانی بهره‌برداری می‌کنند.
آنان این شایعات و نگرانی را در بازار گسترش می‌دهند که «به دلیل جنگ، ممکن است در آینده روند تأمین نفت متوقف شود»، در نتیجه این ترس سودجویان غیرمشروع، قراردادهای معاملات آتی (Futures Contracts) میلیون‌ها بشکه نفت را با قیمت پایین خریداری کرده و نزد خود نگه می‌دارند تا بعداً آن را به قیمت بالاتر بفروشند.
به این ترتیب هنگامی که ذخایر نفت از بخشی از بازار جمع‌آوری و در دست شمار محدودی از افراد متمرکز می‌شود از سوی دیگر شمار خریداران به‌طور ناگهانی افزایش می‌یابد، در نتیجه بر اساس قانون عرضه و تقاضا قیمت‌ها به‌صورت مصنوعی تا آسمان بالا می‌روند، هنگامی که جنگ آغاز می‌شود شرکت‌های بین‌المللی کشتیرانی، هزینه‌های «بیمه خطر جنگ» (War Risk Insurance) کشتی‌های دریایی را چندین برابر افزایش می‌دهند، در پشت این شرکت‌های بیمه نیز همان تمویل‌کنندگان ربوی بین‌المللی قرار دارند.
سازمان‌های کشورهای تولیدکننده نفت، مانند اوپک (OPEC)، نیز در چنین شرایطی میزان تولید خود را تحت کنترل قرار می‌دهند، با افزایش هزینه‌ها و کاهش عرضه نفت قیمت آن به‌طور پیوسته بالا می‌رود و تمام بودجه کشورهای در حال توسعه مانند پاکستان با مشکلات جدی روبه‌رو می‌شود، دالر این کشورها برای واردات نفت گران‌قیمت مورد نیازشان به پایان می‌رسد، از همین‌رو ناگزیر می‌شوند برای پرداخت بدهی‌های قبلی و سود آن‌ها از صندوق بین‌المللی پول (IMF) و نهادهای مشابه قرضه‌های ربوی جدیدی دریافت کنند.
به این ترتیب، این چرخه شیطانی سود جهانی از هر بحران و هر جنگی به‌عنوان سوختی برای تداوم و گسترش خود بهره می‌گیرد.
