تعهد اجتماعی؛ حمایت از اقشار آسیبپذیر و بازگشت آنان به زندگی
یکی از مسئولیتهای اساسی هر نظام، توجه به زندگی مردم و حمایت از کسانی است که به دلیل مشکلات اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی، بیشتر از دیگران به حمایت و پشتیبانی نیاز دارند. امارت اسلامی نیز در سالهای اخیر بخش مهم از برنامههای خود را به حمایت از یتیمان، بیوهزنان، افراد دارای معلولیت، درمان معتادان و رسیدگی به وضعیت عودتکنندگان اختصاص داده است. این رویکرد، افزون بر جنبه اجتماعی، ریشه در ارزشهای اسلامی دارد؛ زیرا حمایت از نیازمندان، دستگیری از خانوادههای آسیبپذیر و کمک به انسانهای گرفتار، از ارزشهای مهم دینی به شمار میرود.
در بخش حمایت از یتیمان، بیوهزنان و افراد دارای معلولیت، وزارت امور شهدا و معلولین برنامههای کمک نقدی و مساعدتهای غذایی را اجرا کرده است. گزارشهای این وزارت نشان میدهد که پرداخت مساعدتهای نقدی ماهانه به این اقشار ادامه داشته و برنامههای حمایتی در ولایتهای مختلف نیز اجرا شده است. این کمکها، هرچند نمیتواند تمام نیازهای یک خانواده را برطرف کند، اما برای خانوادههای که درآمد و معاش ثابت ندارند، میتواند در تأمین بخش از نیازهای اساسی زندگی مؤثر باشد.
درمان اعتیاد نیز از بخشهای مهم سیاست اجتماعی امارت اسلامی بوده است. اعتیاد به مواد مخدر سالها یکی از مشکلات جدی جامعه افغانستان بود و پیامدهای آن تنها متوجه فرد معتاد نمیشد، بلکه خانواده و محیط اجتماعی او را نیز متأثر میساخت. وزارت صحت عامه امارت اسلامی اعلام کرده است که در یک سال گذشته، چندین هزار بیمار مبتلا به اعتیاد در مراکز صحی مرکزی و ولایتی، خدمات درمانی و صحی دریافت کردهاند. این وزارت همچنان فعالیت مراکز درمان معتادان و برنامههای آگاهیدهی و پیشگیری از مواد مخدر را ادامه داده است.
بُعد دیگر این مسئولیت اجتماعی، رسیدگی به عودتکنندگان و بیجاشدهگان است. بازگشت شمار زیادی از افغانها از کشورهای همسایه، نیازمند برنامهای منظم برای استقبال، تأمین نیازهای اولیه، اسکان و ادغام دوباره در جامعه است. وزارت امور مهاجرین و عودتکنندگان از توزیع کمکهای نقدی و غذایی، فراهمسازی سرپناه، خدمات صحی، اخذ اسناد مدنی و حمایت از ایجاد زمینه اشتغال برای خانوادههای عودتکننده و بیجاشده گزارش داده است. این وزارت همچنین در سال مالی ۱۴۰۵ با شماری از نهادهای ملی و بینالمللی برای حمایت از این خانوادهها تفاهمنامههای امضا کرده است.
در کنار کمکهای فوری، توجه به کودکان یتیم و خانوادههای نیازمند نیز اهمیت ویژه دارد؛ زیرا حمایت اجتماعی زمانی ماندگار خواهد بود که تنها به توزیع مساعدت محدود نماند و در کنار آن، زمینه تعلیم و آموزش، توانبخشی، مهارتآموزی و اشتغال نیز فراهم شود. از اینرو، توسعه مراکز نگهداری و آموزشی برای کودکان بیسرپرست، گسترش برنامههای حمایتی و ایجاد فرصتهای اقتصادی برای خانوادههای نیازمند، میتواند مرحله بعدی همین روند باشد.
با وجود این فعالیتها، برخی رسانههای مخالف و افراد تخریبگر تلاش میکنند چنین وانمود کنند که در افغانستان هیچ برنامه منظم حمایتی برای نیازمندان وجود ندارد یا حکومت در برابر مشکلات اجتماعی بی تفاوت است و هیچ مسئولیتی نمیپذیرد. اما گزارشهای رسمی وزارتهای مربوطه نشان میدهد که پرداخت کمک به یتیمان، بیوهزنان و افراد دارای معلولیت ادامه دارد، مراکز درمان معتادان فعال است و برای عودتکنندگان و بیجاشدهگان نیز کمکهای نقدی، غذایی، صحی و سرپناه فراهم میشود.
اتهام دیگر این است که محدودیتهای مالی و کاهش کمکهای خارجی، حکومت را از رسیدگی به اقشار آسیبپذیر بازداشته است. واقعیت این است که افغانستان هنوز با مشکلات اقتصادی و نیازهای گسترده اجتماعی روبهرو است، اما همزمان ادامه برنامههای حمایتی رسمی و همکاری با شماری از نهادهای داخلی و بینالمللی نشان میدهد که خدمات اجتماعی متوقف نشده است. حتی وزارت امور مهاجرین در گزارشهای خود از همکاری مستقیم با نهادهای بینالمللی برای حمایت از عودتکنندگان سخن گفته است.
بنابراین، کارنامه اجتماعی این دوره را باید بر پایه فعالیتهای واقعی، گزارشهای رسمی و میزان دسترسی مردم به خدمات سنجید. در این میان، ادامه حمایت از یتیمان و بیوهزنان، درمان معتادان، رسیدگی به عودتکنندگان و فراهمسازی زمینه بازگشت آنان به زندگی عادی، نشان میدهد که تعهد اجتماعی یکی از بخشهای مهم دستاوردها و برنامههای نظام امارت اسلامی است. در عین حال، تداوم این خدمات، افزایش پوشش آن و تبدیل کمکهای کوتاهمدت به برنامههای پایدار اشتغال، آموزش و توانبخشی، میتواند این روند را در آینده نیرومندتر و مؤثرتر سازد.
نظام امارت اسلامی نیز با هماهنگی میان وزارتها و ریاستهای مربوط و بدون تبعیض قومی و نژادی، تمام تلاش خود را برای خدمترسانی به اقشار نیازمند و آسیبپذیر به کار گرفته است تا با رسیدگی به مشکلات آنان، زمینه حل دشواریها و بهبود وضعیت زندگی آنها را فراهم سازد.