طاعونی به نام داعش! بخش بیست‌وسوم

ناگفته‌هایی از تکریت:
تکریت پس از اشغال و جنایات داعش در آن، به نقطهٔ مهمی برای انتقام‌جویی روافض و حشد الشعبی تبدیل شد؛ این به معنای شرایطی سخت و دشوار بر اهل سنت، پس از سیطره روافض بر این جغرافیای مهم و استراتیژیک بود.

حرکات داعش به گونه‌ای بود که نفرت، کینه و دشمنی را در بین شهروندان عراقی به وجود می‌آورد؛ گاهی در بین اهل سنت و روافض، گاهی در بین اهل سنت و ایزدی‌ها و همچنان در بین اهل سنت و مسیحیان. و این روش داعش نیز به نتیجه مثبتی برای تفرقه‌افکن‌ها ختم گردید.

تصرف شهر تکریت توسط نیروهای حشد الشعبی و نیروهای دولتی عراق، بخشی از عملیات کلانی بالای مناطق اشغال شده توسط داعش بود.
این عملیات نظامی، گرچه در ظاهر با هدف آزادسازی تکریت از چنگال داعش صورت گرفت، اما با گزارش‌های مستند و گسترده‌ای از نقض حقوق بشر، ظلم، جنایت و انتقام‌گیری‌های فرقه‌ای علیه ساکنان اهل سنت این شهر همراه بود.

آنچه که در شهرهای عراق پس از شکست داعش علیه اهل سنت اتفاق افتاد، در حقیقت یک تراژدی بزرگ و یک ظلم نابخشودنی بود. ظلمی که بالای اهل سنت اجرا شد را بر ذمه روافض محسوب نمی‌کنیم، بلکه متهم اصلی در این مورد، اتباع داعش و پیروان ابن ملجم بودند.

در این مورد یک بررسی تاریخی و تحلیلی از این رویداد ارائه می‌گردد:

۱: پیش‌زمینه‌ی تصرف تکریت:
پس از آنکه داعش در جون ۲۰۱۴ به سرعت شهرهای بزرگی مانند موصل و تکریت را تصرف کرد، دولت عراق با کمک شبه‌نظامیان شیعه موسوم به «الحشد الشعبی» که بسیاری از آن‌ها تحت حمایت و هدایت ایران بودند، عملیات‌هایی را برای بازپس‌گیری این مناطق آغاز کرد.

عملیات آزادسازی تکریت در مارچ ۲۰۱۵ با مشارکت گسترده نیروهای حشد الشعبی، ارتش عراق و برخی مشاوران خارجی و آمریکایی آغاز شد. تکریت در ماه اپریل ۲۰۱۵ از داعش بازپس‌گرفته شد.

۲: ظلم و جنایت حشد الشعبی پس از تصرف تکریت:
در پی خروج داعش از تکریت، نیروهای حشد الشعبی وارد شهر شدند و متهم به اقدامات انتقام‌جویانه و گسترده علیه ساکنان سنی شهر شدند که به شرح زیر است:

الف: اعدام‌های میدانی و قتل‌های فرقه‌ای؛
سازمان عفو بین‌الملل و دیدبان حقوق بشر گزارش دادند که ده‌ها تن از غیرنظامیان اهل سنت به‌طور غیرقانونی بازداشت، شکنجه و سپس اعدام شدند.

در برخی مناطق اطراف تکریت، مردم سنی بدون محاکمه به جرم «همکاری با داعش» کشته شدند، در حالی‌که بسیاری هیچ ارتباطی با داعش نداشتند.

ب: تخریب و غارت خانه‌ها؛
صدها خانه متعلق به اهل سنت به آتش کشیده یا با بمب تخریب شدند. اموال مردم از جمله وسایل خانه، موترها، مارکت‌ها و مساجد، توسط نیروهای حشد غارت شد.

ج: آتش زدن مساجد اهل سنت؛
بنا بر برخی گزارش‌ها، چندین مسجد اهل سنت در تکریت و قریه‌های اطراف به آتش کشیده یا منفجر شدند. این اقدامات، فرقه‌ای تلقی شده و هدف آن ترساندن و آواره‌سازی اهل سنت منطقه بود.

د: ممانعت از بازگشت بیجا شدگان؛
پس از پایان عملیات، برخی خانواده‌های سنی اجازه بازگشت به خانه‌های خود را نداشتند و مناطق تحت سیطره حشد عملاً تبدیل به مناطق بسته و امنیتی برای سنی‌ها شد.

۳: واکنش‌ها به جنایات حشد الشعبی:

داخلی:
برخی سیاست‌مداران سنی عراق از جمله اسامه النجیفی، به شدت به این اقدامات اعتراض کردند. شکایت‌هایی علیه فرماندهان حشد در پارلمان عراق مطرح شد اما به دلیل نفوذ سنگین نیروهای شیعه، پیگیری جدی صورت نگرفت.

بین‌المللی:
سازمان‌های حقوق بشری بین‌المللی از جمله Human Rights Watch و Amnesty International خواهان تحقیق مستقل شدند، اما دولت عراق این گزارش‌ها را یا رد کرد یا توجیه نمود و در بسیاری موارد جلوی تحقیقات مستقل را گرفت.

۴: تحلیل عمومی:
تصرف تکریت توسط حشد الشعبی، نمونه‌ای بارز از تبدیل یک عملیات ضد داعش به یک انتقام فرقه‌ای و ضد اهل سنت بود. به جای حفظ حقوق ساکنان و اجرای عدالت بر اساس قانون، اقدامات زیادی صورت گرفت که به تفرقه مذهبی و از دست رفتن اعتماد اهل سنت به دولت مرکزی انجامید.

این جنایات، زمینه‌ساز رادیکال‌تر شدن برخی جوانان سنی و پیوستن آن‌ها به گروه‌های مخالف شد، مشروعیت دولت در مناطق سنی‌نشین به‌شدت آسیب دید. برخی تحلیل‌گران این وقایع را یکی از علل دوام تنش‌های مذهبی در عراق می‌دانند.