در آموزههای اسلامی هجرت مفهومی والا و مقدس است. در قرآن کریم الله تعالی میفرماید: «وَالَّذِينَ هَاجَرُوا فِي اللهِ مِن بَعْدِ مَا ظُلِمُوا لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَلَأَجْرُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ» (النحل: ۴۱) هجرت، کوچیدن از محیط ظلم و کفر بهمنظور پاسداری از زندگی اسلامی و عقیده است. هجرت حضرت محمد صلیاللهعلیهوسلم از مکهی مکرمه به مدینهی منوره یکی از مهمترین مراحل تاریخ اسلام بهشمار میرود که به نماد صبر، فداکاری و قوت ایمان مبدل شده است.
هجرت حقیقی تنها برای رضای الله تعالی انجام میشود، نه برای اغراض شخصی یا در خدمت آجندای سیاسی یک گروه. اما گروههای افراطی مانند داعش، بهویژه شاخهی خراسان آن، این مفهوم مقدس را بهگونهای نادرست به کار میگیرند. آنها هجرت را برای حفظ عقیده و زندگی اسلامی نه، بلکه بهعنوان ابزاری برای پیشبرد اهداف تبلیغاتی و جنگی خود مورد استفاده قرار دادهاند.
داعش در دستگاه تبلیغاتی خود (در شبکههای اجتماعی، مجلات وابسته به شاخهی خراسان و دیگر کانالها) همواره از «بازسازی مجدد خلافت» و «تمکین» آن سخن میگوید. آنها به مسلمانان خارج از منطقه—بهویژه از پاکستان، آسیای مرکزی و حتی اروپا—چنین القا میکنند: در اینجا تمکین و مراکز وجود دارد، همهچیز منظم و آماده است «هجرت کنید، در اینجا برای شما خانه، عزت، برادری و سهمی از خلافت فراهم خواهد شد» و «هجرت شما جایگاهی بلند در خدمت اسلام خواهد داشت.»
در ظاهر این وعدهها جذاب و فریبندهاند؛ زیرا بسیاری از جوانان در کشورهای خود با مشکلات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی روبهرو اند. اما در واقعیت این وعدهها در بسیاری موارد چیزی جز دروغ و فریب نیستند. داعش که در پاکستان بهگونهی پنهان فعالیت دارد نه از تمکین کامل برخوردار است و نه خلافتی عینی و واقعی در اختیار دارد. این گروه بیشتر در قالب شبکههای مخفی، در مناطق مرزی و جنگلی حضور دارد و تمرکز اصلی آن در حملات، غالباً بر هدف قرار دادن مسلمانان است، نه بر تشکیل حکومت یا برپایی نظام اسلامی.
بسیاری از کسانی که با نیت پاک و به امید مشارکت در «ساخت خلافت» دست به هجرت میزنند، در عمل توسط شاخهی خراسان داعش در افغانستان و منطقه، علیه مسلمانان عادی بهکار گرفته میشوند. به آنها گفته میشود که همهچیز آماده است اما پس از رسیدن، در میدانهای جنگ عملی یا در اقدامات علیه دیگر مسلمانان مورد استفاده قرار میگیرند. در سالهای ۲۰۲۵–۲۰۲۶ نیز گزارشهایی وجود دارد که نشان میدهد داعش در روند جذب و استخدام از اتباع خارجی بهرهبرداری کرده است.
«خلافت» داعش بیش از آنکه واقعیتی عینی باشد، پدیدهای رسانهای است. در حقیقت آنچه وجود دارد، حضور پراکندهی چند گروه افراطی و انجام حملات پنهانی است. آنها با استفاده از نام «هجرت» افراد را جذب میکنند اما حاصل آن چیزی جز فتنه، کشتار و تفرقه در میان مسلمانان نیست.
پرسش اساسی این است که چرا این سوءاستفاده خطرناک است؟
نخست: بیحرمتی به قداست هجرت؛ هجرت برای رهایی از ظلم و دستیابی به زندگی اسلامی است نه برای تروریسم و فتنه.
دوم: نابودی جوانان؛ بسیاری از افراد بیگناه با نیت پاک میروند اما یا کشته میشوند یا در جرایم گرفتار میگردند.
سوم: گسترش فتنه در میان مسلمانان؛ حملات شاخهی خراسان داعش عمدتاً به تلفات در میان مسلمانان میانجامد در حالیکه کشتن مسلمان از بزرگترین فتنهها بهشمار میرود.
چهارم: فریب تبلیغاتی؛ «تمکین» نمایشدادهشده در رسانهها اغلب چیزی جز تصاویر و ویدیوهای محدود چند فرد افراطی نیست که حقیقت را پنهان میسازد.
نتیجه تحلیل اینست که هجرت، عملی مقدس با جایگاهی بلند در اسلام است اما گروههای افراطی مانند داعش آن را بهگونهای نادرست به کار گرفتهاند تا به اهداف ویرانگر خود مشروعیت ببخشند. مسلمانان باید نسبت به چنین تبلیغاتی آگاه باشند و بدون مشورهی علمای معتبر، هرگز به نام «هجرت» تصمیم نگیرند. اسلام راستین خواهان وحدت امت اسلامی است، نه کشتار و فتنه. این شیوهی فریبکارانهی داعش در سالهای ۲۰۲۵–۲۰۲۶ نیز ادامه دارد. بر هر مسلمان لازم است که تعلیمات حقیقی اسلام را بیاموزد، از وعدههای دروغین دوری کند و خود را در دام شعارهای توخالی و فریبنده نیندازد.
