مقدمه
اسلام دین اعتدال و میانه‌روی است و هر کسی که خود را مسلمان می‌داند مکلف است در امور دینی از افراط و تفریط پرهیز کند. در طول تاریخ اسلام گروه‌های فکری‌ای ظهور کرده‌اند که به دلیل برداشت نادرست از برخی نصوص شرعی، راه افراط را در پیش گرفته، در برخورد با مسلمانان از حدود شرعی تجاوز کرده، به تکفیر مسلمانان پرداخته و سبب اختلاف و تفرقه در میان امت اسلامی شده‌اند. از جملهٔ این گروه‌ها می‌توان از خوارج نام برد.
خوارج از جریان‌های فکری و تاریخی مشهور در صدر اسلام به شمار می‌روند. رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم در احادیث متعددی دربارهٔ ظهور و ویژگی‌های‌شان هشدار داده و مسلمانان را از این گروه تندرو و تکفیری برحذر داشته است. بررسی و تشریح این احادیث نشان می‌دهد که انحراف فکری و دینی تنها به کمبود عبادت و دین‌داری محدود نمی‌شود بلکه گاهی ممکن است انسانی در ظاهر اهل عبادت، تلاوت قرآن و دین‌داری باشد اما به دلیل برداشت نادرست از دین، شریعت، قرآن عظیم‌الشأن و احادیث پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم گرفتار افراط، تکفیر، خشونت و دشمنی با مسلمانان شود.
از همین‌رو شناخت نشانه‌های خوارج و آگاهی از هشدارهای رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم دربارهٔ آن‌ها موضوعی مهم و درخور توجه است؛ به‌ویژه برای نسل جوان که با جریان‌ها و افکار گوناگون روبه‌رو است و ممکن است برخی سخنان و شعارهای دینی را بدون بررسی درست و شناخت مبانی شرعی آن‌ها بپذیرد. چنان‌که در جریان اشغال بیست‌ساله در افغانستان نیز تلاش‌هایی صورت گرفته بود تا زمینهٔ رشد چنین گروه‌های افراطی و تکفیری فراهم شود و این گروه‌ها سبب اختلاف و تفرقه در میان امت اسلامی گردند.
اهمیت موضوع
اهمیت این موضوع در آن است که شناخت نشانه‌های خوارج، مسلمان را با برخی از خطرناک‌ترین انحرافات فکری و رفتاری مانند غلو در دین، شتاب‌زدگی در تکفیر، برداشت سطحی از قرآن عظیم‌الشأن و سنت، خودرأیی، خشونت، تندخویی و دشمنی با مسلمانان آشنا می‌سازد.
یکی از خطرهای بزرگ در این زمینه آن است که برخی افکار انحرافی ممکن است در ظاهر، در قالب شعارهای دینی و سخنان زیبا عرضه شوند و از این راه، احساسات دینی مردم و به‌ویژه جوانان عزیز را تحت تأثیر قرار دهند. از همین وجه ضروری است که هر مسلمان پیش از پذیرفتن هر سخن یا فکری، آن را با قرآن عظیم‌الشأن، سنت صحیح رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم و فهم درست سلف صالحین مقایسه کند؛ همان سلف صالحینی که رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم خود دربارهٔ آنان گواهی به خیر داده است.
هدف ما از نگارش این موضوع چنین است که جوانان متدین و برخوردار از احساسات دینی با نشانه‌ها و ویژگی‌های این طرز تفکر آشنا شوند که در طول تاریخ با وجود ادعاهای دینی در رعایت حرمت مسلمانان، ادب در برابر رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم، احترام به صحابهٔ کرام رضی‌الله‌عنهم و رعایت حقوق همهٔ مسلمانان رفتارهایی از خود نشان داده است که با اصول و ارزش‌های اسلامی در تضاد بوده‌اند.
همچنان هدف این بحث آن است که از طریق بررسی احادیث رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم شناخت درست‌تری از نشانه‌های این جریان و طرز تفکر به دست آید تا مسلمانان، به‌ویژه نسل جوان، بتوانند میان دین‌داری حقیقی و افراط‌گرایی، غیرت دینی و تندروی و دفاع از حق و تجاوز از حدود شرعی تفاوت قایل شوند و هرگز به چنین افرادی اجازه ندهند که در برابر اسلام و نظام اسلامی بجنگند یا با دیدگاه خصمانه به آن بنگرند.
به همین دلیل نگارش این موضوع می‌تواند در ارتقای آگاهی دینی، تقویت بصیرت، جلوگیری از برداشت‌های افراطی از نصوص شرعی و حفاظت از جامعهٔ اسلامی در برابر اختلاف و خشونت نقش مهمی ایفا کند. در بخش‌های آینده نشانه‌ها و ویژگی‌های خوارج بر اساس احادیث معتبر رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم به‌صورت جداگانه بررسی خواهد شد تا روشن گردد که رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم امت اسلامی را از چه نوع تفکر و رفتاری برحذر داشته است.