مقایسهی داعش با سایر گروههای افراطی:
پس از حوادث یازدهم سپتامبر، در جهانی آشفته و بیثبات، پیدایش گروهی بهنام داعش، فصل نوینی را در تاریخ افراطگرایی گشود. این گروه خیالی و بیریشه صرفاً یک گروه معمولی خشونتطلب نبود، بلکه پدیدهای بیسابقه بود که نسبت به سایر شبکههای افراطی، ویژگیهای خونینتر و خشنتری داشت.
برخلاف دیگر سازمانهایی که عمدتاً به عملیات چریکی بسنده میکردند، داعش در پی ایجاد یک حکومت کامل بود و همواره رؤیای بازگرداندن خلافت و حکومت اسلامی را در سر میپروراند. این گروه بخشهای وسیعی از عراق و سوریه را تحت کنترل خود درآورد، ادعای تشکیل “خلافت” کرد و پس از قرنها، برای نخستین بار پرچم حکومتی به سبک قرون وسطی را برافراشت.
این ادعا، توهم بزرگ و اقدامات خونین، داعش را از دیگر گروههای افراطی متمایز ساخت؛ زیرا آنها بهنام اسلام جنایتهایی نابخشودنی مرتکب شدند، جنایتهایی که بهکلی با شأن و کرامت انسانی بیگانه بودند.
یکی دیگر از نکات مهمی که این گروه را از سایر سازمانها متمایز میسازد، استراتژی تبلیغاتی بیسابقهاش بود. درحالیکه اغلب گروههای مشابه در خفا فعالیت میکردند، داعشیان ظالم با بهرهگیری هوشمندانه از فضای مجازی و تولید محتوای حرفهای، پیام خشونت و وحشت خود را در سطح جهانی منتشر میکردند.
تولید ویدیوهایی با کیفیت بالا از اجرای احکام قرون وسطایی در قرن بیستویکم، تضادی آشکار بود که در عین حال رعب و وحشت میآفرید و برای برخی جوانان سردرگم، جذابیت نیز داشت. این گروه با قرائت آیاتی از قرآن کریم یا احادیث پیامبر بزرگ اسلام و با تحریف و تفسیر نادرست آنها، برای بریدن سر اسیران فتوا صادر میکرد و در برابر چشم جهانیان گردن آنها را قطع مینمود.
از منظر مالی و ساختار اقتصادی نیز این گروه راه و رسم تازهای در پیش گرفت. برخلاف شبکههای سنتی که عمدتاً وابسته به کمکهای خارجی بودند، داعش با غارت بانکها، فروش نفت، اخذ مالیات و قاچاق آثار باستانی، نظام اقتصادی جدیدی را پیریزی کرد و الگوی نوینی از تأمین مالی را برای گروههای افراطی به نمایش گذاشت. این استراتژی و نظام اقتصادی، امکان تداوم فعالیت آنها را برای مدتی بدون تکیه بر حمایتهای خارجی فراهم ساخت و آنها توانستند خشونت، کشتار و چپاول را ادامه دهند.
ویژگی برجستهی دیگر، جذب بیسابقهی نیروهای خارجی بود. بر اساس آمار و گزارشها، بیش از ۴۰ هزار نفر از ۱۱۰ کشور جهان به این گروه پیوسته بودند. این مهاجرت گروهی برای مشارکت در خشونت، کشتار و چپاول، پدیدهای بود که در تاریخ معاصر نمونه نداشت. ترکیب داکتران، انجینران و مجرمان سابق در ساختار خیالی و توهمآلود این نیروها، از جذابیت چندبعدی این گروه برای اقشار مختلف جوامع حکایت میکند.
بههر حال، همین ویژگیهای خاص زمینهساز سقوط سریع این گروه نیز شدند. گروه خوارج داعشی با همان سرعتی که شکل گرفت و ادعای خلافت اسلامی کرد، به همان سرعت نیز از بین رفت و به تاریخ پیوست. ادعای حکومت و توهم خلافت، خودشان را نشانه گرفت و نظام اقتصادی لرزان و پیچیدهی آنها نیز بهسوی نابودی رفت.
در نهایت، گروه داعش نه بهعنوان یک دولت باثبات، بلکه بهعنوان نمونهای بیسابقه از افراطگرایی سازمانیافته در تاریخ ثبت شد؛ نمونهای که برای تحلیلگران و سیاستمداران، درسهای فراوانی بههمراه داشت.