پیش از ظهور اسلام، عربستان در دوران جاهلیت با انواع چالشها و دشواریهای بزرگ دستوپنجه نرم میکرد. مردم آن روزگار ارزش کرامت انسانی را درک نمیکردند اما رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم با ظهور خویش به آنها روشن ساخت که اسلام دین رحمت، عدالت و کرامت انسانی است. در اسلام به زندگی انسان چنان مقامی والا بخشیده شده که کشتن ناحق یک انسان، با کشتن تمام بشریت برابر دانسته شده است. از همینرو کشتن مردم بیگناه و عادی نه تنها یک جنایت بزرگ اخلاقی، بلکه از نظر شرعی نیز از گناهان کبیره به شمار میرود.
در همین راستا چند نص از قرآن کریم را تقدیم میداریم تا ارزش زندگی انسان را بهتر بشناسیم و درک کنیم که قرآن به روشنی حرمت کشتن ناحق انسان را بیان کرده است.
۱. خداوند متعال میفرماید: {مَن قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا}
(سوره مائده، آیه ۳۲)
ترجمه: هر کس انسانی را بدون قصاص یا بدون فساد در زمین (به ناحق) بکشد، چنان است که گویا همه مردم را کشته است و هر کس انسانی را از مرگ نجات دهد، چنان است که گویا به تمام مردم زندگی بخشیده است.
این آیه روشن میسازد که کشتن یک انسان بیگناه چنان جنایت بزرگی است که با کشتن تمام بشریت برابری میکند. زیرا در قتل ناحق، زیانهای دنیوی و اخروی فراوانی نهفته است و عواقب بسیار وخیمی به دنبال دارد، تا جایی که خود قاتل نیز پس از این کار پشیمان و حسرتزده میشود. ریختن خون ناحق، آتش جنایت را در کام قاتل شعلهورتر میکند. به این اعتبار، هر کس دیگری را بکشد، گویا ناامنی را تداوم میبخشد و دروازه کشتن همه انسانها و ناامنی عمومی را میگشاید.
۲. خداوند متعال درباره کسانی که مرتکب قتل ناحق مردم بیگناه میشوند، میفرماید: {وَمَن يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُّتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا}
(سوره نساء، آیه ۹۳)
ترجمه: هر کس مؤمنی را از روی عمد و آگاهانه بکشد، سزایش دوزخ است که در آن جاودانه میماند، لعنت خدا بر او خواهد بود و او را از رحمت خود دور ساخته و برای او عذابی بزرگ آماده کرده است.
این آیه عذاب شدید اخروی را برای قتل عمدی بیان میکند و نشاندهنده خطر بزرگ این عمل است. اگر مسلمانی، مسلمان دیگری را از روی عمد و با آگاهی از مسلمان بودنش بکشد — چنانکه رژیم نظامی متجاوز و خونریز پاکستان، مردم بیگناه ما را از روی عمد و قصد میکشد — برای چنین افرادی در آخرت دوزخ، لعنت و عذاب بزرگ است. حتی با کفاره دادن نیز از این عذاب رهایی نمییابند.
فایده: در این عذاب، کسانی نیز با فوج متجاوز مذکور شریک هستند که فتواهای جواز قتل مسلمانان را صادر میکنند یا این کشتارهای ناحق را «جهاد» و «ثواب» مینامند.
۳. خداوند متعال از قتلهای ناحق، ستم و تجاوز بازداشته و میفرماید: {أَلَا لَعْنَةُ اللهِ عَلَى الظَّالِمِينَ}
(سوره هود، آیه ۱۸)
ترجمه: آگاه باشید که لعنت خدا بر ستمکاران است.
این آیه روشن میسازد که کشتن مردم بیگناه، ستمی آشکار است و اسلام ستم را به شدت رد میکند و ستمکار را «ملعون» (دور شده از رحمت خدا) مینامد.
در احادیث نیز حرمت کشتن انسان بیگناه و به ویژه یک مسلمان مظلوم بیان شده و پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوسلم امت خود را از چنین کارهایی بازداشته است.
در صحیح بخاری و صحیح مسلم از رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم روایت شده است: «لا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ يَشْهَدُ أنْ لا إلَهَ إلَّا اللهُ وأنِّي رَسولُ اللهِ، إلَّا بإحْدى ثَلاثٍ: النَّفْسُ بالنَّفْسِ، والثَّيِّبُ الزَّاني، والمارِقُ مِنَ الدِّينِ التَّارِكُ لِلْجَماعَةِ»
(صحیح بخاری، شماره ۶۸۷۸؛ صحیح مسلم، شماره ۱۶۷۶)
ترجمه: خون مسلمانی که گواهی دهد خدایی جز الله نیست و من فرستاده خدا هستم، حلال نیست مگر در سه حالت:
۱. قتل قصاص؛
۲. زانی محصن؛
۳. کسی که از دین بیرون شود و جماعت مسلمانان را ترک کند.
این حدیث ثابت میکند که جز این سه حالت، در شرایط عادی، کشتن انسان مطلقاً حرام است.
رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم در اصول جنگ نیز چنین فرموده است که زنان، کودکان و سالخوردگان را نکشید. «کانَ رسولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم إذا بَعَثَ سَرِيَّةً قال: اغْزُوا بِسْمِ اللهِ وفي سَبيلِ اللهِ، فَقاتِلوا مَنْ كَفَرَ بِاللهِ، لا تَغُلُّوا ولا تَغْدِرُوا ولا تُمَثِّلُوا، ولا تَقْتُلوا وَلِيدًا ولا امْرَأَةً ولا شَيْخًا»
(امام طبرانی، المعجم الأوسط ۴/۲۶۸؛ امام احمد، مسند شماره ۲۷۲۸)
ترجمه: رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم هر گاه گروهی را (به جنگ) میفرستاد، میفرمود: «به نام خدا و در راه خدا جهاد کنید، با کسانی که به خدا کفر میورزند بجنگید، خیانت نکنید، پیمانشکنی نکنید، مُثله نکنید و کودک، زن و پیرمرد را نکشید.»
این حدیث روشن میکند که حتی در حالت جنگ نیز مردم عادی و بیگناه در امان هستند.
رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم میفرماید: «أَوَّلُ ما يُحاسَبُ عليه العَبْدُ الصَّلاةُ، وإنَّ أَوَّلَ ما يُقْضَى بَيْنَ النَّاسِ في الدِّماءِ»
(صحیح بخاری، شماره ۶۸۶۴؛ صحیح مسلم، شماره ۱۶۷۸)
ترجمه: نخستین چیزی که از بنده حساب میشود، نماز است و اولین چیزی که میان مردم داوری میشود، درباره خونهاست.
این حدیث نیز بزرگی جرم کشتن بیگناهان را نشان میدهد.
از پیشینیان نیکوکار و سلف صالح نیز حرمت کشتن بیگناهان به صراحت و تواتر روایت شده است.
۱. قول عبدالله بن عمر رضیاللهعنهما: «إنَّ من وَرَطاتِ الأُمورِ التي لا مَخْرَجَ لِمَنْ وَقَعَ نَفْسَهُ فيها: سَفْکُ الدَّمِ الحَرامِ بِغَيْرِ حِلِّهِ»
(روایت بخاری و حاکم)
ترجمه: به راستی از آن امور سخت و تباهکنندهای که انسان خود را در آن گرفتار میکند و دیگر راه فراری از آن نیست، ریختن خون حرام به ناحق است.
این سخن ثابت میکند که ریختن خون یک انسان بیگناه چنان جنایت بزرگی است که اگر کسی در آن گرفتار شود، راهی برای رهایی ندارد زیرا کیفرهای دنیوی و اخروی آن بسیار سخت است.
۲. همچنان حضرت معاویه رضیاللهعنه میفرماید: «کُلُّ ذَنْبٍ عَسَى اللهُ أنْ يَغْفِرَهُ إلَّا مَنْ ماتَ مُشْرِکًا أو قَتَلَ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا»
(روایت ابوداوود و احمد)
ترجمه: هر گناهی را خدا ممکن است ببخشد، مگر کسی که بر شرک بمیرد یا مؤمنی را از روی عمد بکشد.
۳. رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم میفرماید: «مَنْ أَعانَ على قَتْلِ مُسْلِمٍ بِشَطْرِ کَلِمَةٍ، لَقِيَ اللهَ مَکْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ: آيِسٌ مِنْ رَحْمَةِ اللهِ»
(روایت احمد و ابن ماجه)
ترجمه: هر کس در کشتن یک مسلمان به اندازه «نیمی از یک کلمه» کمک کند، خدا را ملاقات میکند در حالی که میان دو چشمش نوشته شده: «از رحمت خدا ناامید».
۴. سفیان بن عیینه میگوید: «شَطْرُ کَلِمَة» به این معناست که کسی فقط بگوید: «اقـت…» (بدون اینکه بگوید «اقْتُل» = بکش). پس بنگر که این چه گناه بزرگی است و چه باری سنگین دارد و چه جنایت سترگی است که مرتکب آن بر عذاب آتش دوزخ صبر میکند! {يَوْمَ لَا يَنفَعُ الظَّالِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ}
(سوره غافر، آیه ۵۲)
ترجمه: آن روز که ستمکاران را پوزششان سودی نبخشد و لعنت بر آنها باد، و بدترین سرا (دوزخ) از آن ایشان است.
فائده: در این سخن امام سفیان بن عیینه، بهویژه آن دسته از مفتیان نادانی داخل اند که برای کشتن مسلمانان بیگناه فتوا میدهند و به کشتن بیگناهان نام «جهاد» و «ثواب» مینهند. آنها باید بدانند که با چنین سزاهایی روبرو خواهند شد.
۵. براء بن عازب از رسول الله صلیاللهعلیهوسلم روایت میکند که فرمود: «لَزَوالُ الدُّنْيا أَهْوَنُ عَلَى اللهِ مِنْ قَتْلِ مُؤْمِنٍ بِغَيْرِ حَقٍّ»
(روایت ابن ماجه با سند حسن؛ نیز بیقهی و اصفهانی با این افزوده:) «وَلَوْ أنَّ أَهْلَ سَمَاوَاتِهِ وأَهْلَ أَرْضِهِ اشْتَرَکُوا في دَمِ مُؤْمِنٍ، لَأَدْخَلَهُمُ اللهُ النَّارَ»
ترجمه: نابودی دنیا در نزد خدا آسانتر است از کشتن یک مؤمن به ناحق. و اگر همه آسمانیان و زمینیان در خون یک مؤمن شریک شوند، خداوند همه آنان را به آتش دوزخ درآورد.
۶. امام نووی رحمهالله میگوید: «وَأَمَّا تَحْرِيمُ قَتْلِ النَّفْسِ المَعْصُومَةِ فَمِمَّا انْعَقَدَ عَلَيْهِ إِجْمَاعُ المُسْلِمِينَ، وَهُوَ مِنْ أَعْظَمِ المُحَرَّمَاتِ»
(شرح مسلم)
ترجمه: اما حرمت کشتن نفس معصوم (انسان بیگناه) از مواردی است که اجماع مسلمانان بر آن منعقد شده و آن از بزرگترین حرامهاست.
همه این متون به روشنی نشان میدهند که کشتن انسان بیگناه در اسلام از بزرگترین گناهان است. حتی اندک کمکی یا اشارهای در انجام چنین عملی، موجب عذاب سخت میشود.
بناءً ارتش متجاوز پاکستان و علمایی که از آن حمایت میکنند، باید از این متون درس بگیرند و درک کنند که خون هر انسانی گرامی و محترم است و هیچکس حق ندارد از قتل ناحق حمایت کند یا راه را برای آن هموار سازد. همچنین، شخصیتهای بانفوذ باید کوشش فراوان کنند تا به نام دین از مفتيانی که با فتواهای خود سبب ریختن خون بیگناهان میشوند، جلوگیری به عمل آورند؛ زیرا این کار در پیشگاه خداوند حسابی بس سنگین دارد.