نقش ارتش پاکستانی در جنگ جهانی دوم
جنگ جهانی دوم در اصل ادامهٔ جنگ جهانی اول بود با این تفاوت که اینبار خلافت عثمانی دیگر در نقشهٔ جهان وجود نداشت، در این جنگ هدف اصلی متحدین آن بود که فتوحات جرمنی تحت رهبری آدولف هیتلر را متوقف سازند؛ زیرا او بهگونهٔ منظم در پی آن بود که شکست جنگ جهانی اول را تلافی کند، نیروهای هیتلر در مدت زمانی بسیار کوتاه بدون مقاومت قابلتوجه سلطهٔ خود را بر پولند، چکسلواکیا، هالند، دنمارک، اتریش و هنگری تثبیت کردند.
در چنین وضعیت حساسی که تقریباً تمام اروپا در معرض خطر سقوط بهدست جرمنی قرار داشت بریتانیا بار دیگر تصمیم گرفت از خدمات ارتش هند تحت سلطهٔ خود استفاده کند، سربازان هندی نیز به این «فریضه» لبیک گفتند و تا سال ۱۹۴۵ میلادی تنها از هند غربی حدود هشتصد هزار (۸۰۰٬۰۰۰) سرباز جدید برای این جنگ جذب شدند.
علاوه بر این از میان تمامی نیروهای نظامی و غیرنظامی شرکتکننده از سراسر هند نزدیک به یکسوم توسط «فرماندهی نظامی پنجاب» تأمین شده بود.
این «فداکاری» بیسابقهٔ ارتش هندِ تحت سلطهٔ بریتانیا در هر دو جنگ جهانی، حتی رهبری ارتش بریتانیا را نیز شگفتزده ساخت، و این واقعیت نزد آنان پذیرفته شد که یافتن نیرویی مطمئنتر از این ارتش تقریباً ناممکن است.
از همینرو تاریخنگار و نویسندهٔ مشهور تاریخ ارتش پاکستان ستیفن پی کوهن مینویسد:
«تقریباً تمام جنرالهای بریتانیایی مرتبط با امور امنیتی جنوب آسیا از تصور تقسیم هند ناخشنود بودند؛ زیرا به باور آنان ارتش پیشین هند که نزدیک به دو قرن وجود داشت، در دو جنگ بزرگ و دهها درگیری کوچک توانایی خود را بهاثبات رسانده بود (از اینرو، صرفنظر کردن از آن یک زیان کامل بهشمار میرفت).»
(سید احمد شهید و تحریک مجاهدین، ص: ۳۶۲)
سربازان هندی برای چه میجنگیدند؟
روشن است که سربازان هندی در جنگهای جهانی اول و دوم نه از روی غیرت دینی و نه از سر محبت ملی شرکت کرده بودند و نه با انگیزهٔ جهاد یا اشتیاق شهادت وارد میدان نبرد شده بودند،
انگیزهٔ اصلی آنان همان چیزی بود که در سال ۱۸۵۷ آنان را به جنگ علیه مسلمانان سوق داده بود؛ چنانکه یک نویسندهٔ انگلیسی در اینباره میگوید:
«این سربازان اجیرشده، تنها در برابر چند سکه، محکم در کنار ما ایستاده بودند!».
پس از سرکوب جهاد سال ۱۸۵۷ انگلیسیها به کسانی که از جهاد فاصله گرفته و به حکومت بریتانیا وفادار بودند، زمینهای گستردهای بخشیدند، از آن پس این سیاست بهصورت دوامدار ادامه یافت و هر سال به شماری از افسران نظامی منتخب، در برابر «خدمات برجستهشان»، پنجصد (۵۰۰) ایکر زمین (هر ایکر تقریباً معادل دو جریب) اعطا میشد.
در ادامه حکومت بریتانیا در مناطق حاصلخیز چناب، جهلم، لوئر باری دوآب و نیلم بار، چهار کانال نهری بزرگ آبیاری شده ایجاد کرد که زمینهای آن برای سالهای طولانی میان نظامیان و غیرنظامیان وفادار تقسیم میشد.
بر اساس یک برآورد محتاطانه در چارچوب این برنامه در مجموع حدود پنجصد هزار (۵۰۰٬۰۰۰) ایکر زمین توزیع گردید، این زمینها معمولاً برای مدت ۹۹ سال بهصورت اجاره واگذار میشد. سربازی که زمین دریافت میکرد موظف بود با حکومت چنین تعهدی امضا کند:
«بر من لازم است که اکنون و در آینده همواره وفادار باقی بمانم و در هرگونه بحران و آشوب عملاً با حکومت و مأموران آن همکاری نمایم؛ و اگر حکومت در هر زمانی احساس کند که من به این شرط پایبند نیستم، حق دارد این قرارداد را لغو کرده و زمین را بازپس گیرد».
در ادامهٔ این فرهنگ خرید وفاداری در جریان جنگ جهانی اول، ادارهٔ ملکی پنجاب سیاستی را اتخاذ کرد که این امتیازات را میان افسرانی که در جنگ عملکرد چشمگیری داشتند توزیع نماید، علاوه بر آن به والدین هر سرباز شرکتکننده در جنگ پاداشهای نقدی و امتیازات دیگر داده میشد؛ برای بیوههای سربازان حقوق بازنشستگی بالاتری نسبت به حالت عادی تعیین میگردید؛ و هر فردی که به ارتش میپیوست هنگام جذب پنجاه (۵۰) روپیه پاداش دریافت میکرد، همچنین هرکس که افراد بیشتری از خانوادهٔ خود را به ارتش میفرستاد از تخفیفهای مالیاتی بیشتری برخوردار میشد.
همچنین هر خان، ملک یا نوابی که قومش در زمان جنگ وفاداری بیشتری نشان میداد به همان اندازه املاک بزرگتر و القاب بیشتری دریافت میکرد، با آنکه در جنگ جهانی اول شمار کشتهها و معلولان هندی به صدها هزار تن رسیده بود و آنان با شرایط بسیار سختی مواجه شده بودند اما در جنگ جهانی دوم نیز بهخاطر همین منافع اندک دنیوی بار دیگر صدها هزار سرباز هندی برای دفاع از بریتانیا به میدان جنگ شتافتند.
بنابراین معاش، ترفیع، زمین و تقاعد انگیزههای اساسیای بودند که بهسبب امید و طمع به آنها، ارتش هند حدود یکونیم تا دو قرن در خدمت اربابان بریتانیایی خود باقی ماند، در این میان برجستهترین و مهمترین نقش را «فرماندهی پنجاب» ایفا کرد که بهسبب وفاداری کمنظیرش لقب «دست راست راج بریتانیا» یا «بازوی شمشیرین راج بریتانیا» (Sword Arm of the British Raj) را بهدست آورد.