جوانی و ناآگاهی؛ خطر جذبه‌های احساساتی بدون بصیرت!
یکی دیگر از ویژگی‌های خوارج که رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم به آن اشاره کرده‌اند، کم‌سن‌وسالی و ناآگاهی آنان است، هدف از این تعبیر نکوهش و تحقیر جوانان یا افراد کم‌سن‌وسال نیست بلکه اشاره به وضعیتی است که انسان بدون برخورداری از پختگی علمی و فکری، بر اساس احساسات و جذبات وارد مسائل بزرگ دینی می‌شود و بدون آگاهی کافی درباره ایمان، کفر، جهاد، جامعه و زندگی انسان‌ها قضاوت می‌کند، این افراد به‌دلیل مسائل جزئی مسلمانان را کافر می‌شمارند و آنان را از دایره اسلام خارج می‌دانند، یکی از عوامل تکفیر شتاب‌زده مسلمانان نیز کم‌سن‌وسالی و خامی فکری تکفیرکنندگان است.
رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم فرموده‌اند:
«يَخْرُجُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ، أَحْدَاثُ الْأَسْنَانِ، سُفَهَاءُ الْأَحْلَامِ، يَقُولُونَ مِنْ خَيْرِ قَوْلِ الْبَرِيَّةِ» [صحیح البخاری، حدیث: ۳۶۱۱]
ترجمه: در آخرالزمان گروهی ظهور خواهند کرد که سن‌وسال‌شان کم و عقل و اندیشه‌شان ناقص خواهد بود؛ اما سخنانی از بهترین سخنان مردم بر زبان خواهند آورد.
نکته قابل توجه در این حدیث آن است که رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم تنها به ظاهر سخنان آنان اشاره نمی‌کنند بلکه میان زیبایی شعارها و برخورداری از فهم درست تفاوت قائل می‌شوند، گاهی سخنان یک فرد کاملاً دینی، زیبا و تأثیرگذار به نظر می‌رسد اما اگر در پس آن علم و درک صحیح وجود نداشته باشد ممکن است نتیجه آن کاملاً در تضاد با اهداف شریعت قرار گیرد.
از همین‌رو یکی از درس‌های مهم این حدیث اهمیت علم و پختگی فکری در مسائل دینی است، مسائل مربوط به ایمان، کفر، جهاد، خون و حقوق مسلمانان، بسیار سنگین و حساس‌اند و نمی‌توان صرفاً بر اساس احساسات، شنیده‌ها و برداشت‌های شخصی درباره آن‌ها تصمیم گرفت، البته اسلام مقدس جوانان را از مشارکت در امور دینی و اجتماعی منع نکرده است، بسیاری از صحابه رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم در دوران جوانی مسئولیت‌های بزرگی را بر عهده داشتند. بنابراین مشکل در جوانی نیست بلکه جوانی هنگامی که با ناآگاهی، شتاب‌زدگی بی‌جا و فقدان بصیرت همراه باشد می‌تواند زمینه‌ساز اشتباهات شود.
رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم با بیان این ویژگی در حقیقت مسلمانان را به اهمیت تربیت علمی و فکری متوجه می‌سازند، شور و احساس دینی زمانی ارزشمند است که با علم، حکمت، بردباری و فهم درست قرآن عظیم‌الشأن و سنت نبوی همراه باشد، بنابراین یکی از پیام‌های مهم این حدیث آن است که در مسائل حساس دینی نباید تنها تحت تأثیر شعارهای پرشور و سخنان زیبا قرار بگیریم بلکه باید توجه کنیم که گوینده سخنان خود را از چه منبعی می‌گیرد، میزان آگاهی او از قرآن عظیم‌الشأن و سنت نبوی چه اندازه است و آیا سخنان و عملکردش با اصول مسلم شریعت مطابقت دارد یا خیر.
همه مسلمانان باید به این‌گونه مسائل توجه داشته باشند و مسئولیت دارند که دیگران را نیز از افکار و عقاید تکفیری این گروه آگاه سازند، در زمان حاضر خوارج داعش نیز از جمله همین گروه‌ها هستند که تمام توجه و فعالیت خود را متوجه مسلمانان ساخته‌اند و در این عصر بزرگ‌ترین ضربه‌ها را از سوی آنان بر اسلام و مسلمانان وارد شده است، آنان در بسیاری از کشورهای جهان اسلام تلاش کرده‌اند علمای بزرگ و رهبران امت را از میان بردارند و تمام جنگ‌های خود را علیه مسلمانان به راه انداخته‌اند و همچنان نیز به این کار ادامه می‌دهند.
این گروه نیز همانند خوارج صدر اسلام با همان خصلت‌ها و ویژگی‌هایی ظهور کرده‌اند که رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم در احادیث خود از آن‌ها یاد کرده‌اند، هر مسلمان باید از تمام ویژگی‌ها و خصلت‌های آنان آگاهی پیدا کند و به‌منظور مقابله با افکار و عقاید آنان با نظام اسلامی هماهنگ و همکار باشد.