در جهان امروز در رأس بسیاری از کشورها افرادی حاکماند که هدف از حکومتداریشان بیشتر منافع شخصی، حزبی یا مادی است اما در میان همه اینها امیرالمؤمنین حفظهاللهتعالی از جمله رهبرانی است که هدف اساسی و دغدغه بزرگش هدایت جامعه و اصلاح آن بر اساس احکام شرعی است، ایشان تمام وقت و توان خود را به همین هدف اختصاص داده و برای هدایت و اصلاح مردم خویش توصیهها، فرامین و رهنمودهای لازم را تهیه میکند.
ایشان بهمنظور معرفی حقیقت مقدس اسلام آثار کتبی نیز ارائه کرده است که نمونه برجسته آن کتاب «عقیده اهل سنت و جماعت» است، علاوه بر این فرامین و رهنمودهای متعدد دیگری نیز دارد که هر یک برای هدایت جامعه حکم چراغی را دارند، در دنیای مادیگرای امروز یافتن رهبری که دغدغه واقعی اصلاح جامعه و نجات آن از منکرات را داشته باشد و سعادت دنیوی و اخروی مردم خود را هر دو در نظر بگیرد دشوار است.
نکته مهمی که باید در آغاز روشن شود این است که فرامین امیرالمؤمنین حفظهاللهتعالی نباید صرفاً دستورهای خشک اداری و حکومتی تلقی شوند، از دیدگاه شرعی فرمانی که بر اساس قرآن عظیمالشأن و سنت صادر میشود در اصولی ریشه دارد که دین برای سعادت انسان تعیین کرده است، هنگامی که حاکم اسلامی فرمانی صادر میکند در حقیقت ادامه همان راهی است که رسول اکرم صلیاللهعلیهوسلم و خلفای راشدین رضیاللهعنهم برای هدایت مردم در پیش گرفته بودند، از همین رو فرامین امیرالمؤمنین حفظهاللهتعالی هم بُعد شرعی دارند و هم بُعد اجتماعی؛ یعنی از یکسو مکلفیتهای دینی مردم را روشن میسازند و از سوی دیگر زمینه اصلاح زندگی آنان را در جامعه فراهم میکنند.
بُعد شرعی یک فرمان در این است که مردم را از سردرگمی و سرگردانی بیرون میآورد، در مسائلی که اختلاف نظر وجود دارد یا مردم نمیدانند وظیفه شرعیشان چیست فرمان امیرالمؤمنین حفظهاللهتعالی مانند چراغی مسیر هدایت آنان را روشن میسازد، این فرامین با مشورت علمای دینی و بر اساس دلایل شرعی تهیه میشوند و هدف آنها این است که مردم وظایف شرعی خود را با اطمینان خاطر انجام دهند، در قرآن عظیمالشأن نیز بر اطاعت از اولیالامر تأکید شده است اما به این شرط که این اطاعت سبب نافرمانی از الله تعالی نشود، از همین رو اطاعت از فرمان صادرشده بر اساس شریعت نهتنها عبادت است بلکه سبب اطمینان و آرامش وجدان نیز میشود.
اما آثار فرمان تنها به وجدان فردی محدود نمیشود بلکه در زندگی اجتماعی نیز آشکار میگردد، بسیاری از فرامین بهمنظور از بین بردن منکرات، فساد اداری، ظلم، رشوه و بیعدالتی صادر میشوند، هنگامی که اینگونه فرامین در جامعه عملی شوند اعتماد مردم به نظام تقویت میشود، روابط اجتماعی سالمتر میگردد و زمینه پیشرفت معنوی و مادی فراهم میشود، تجربه نشان داده است که در هر جایی فرامین امیرالمؤمنین حفظهاللهتعالی بهطور جدی عملی شدهاند؛ نظم، امنیت و عدالت نیز بهبود یافته است.
این همان رابطه میان حکم شرعی و تأثیر اجتماعی است که باید درک شود؛ شریعت برای سعادت انسان آمده است و سعادت انسان در جامعه تحقق مییابد.
در پایان باید یادآوری شود که مسئولیت عملی کردن فرامین امیرالمؤمنین حفظهاللهتعالی تنها بر عهده حکومت نیست بلکه مردم نیز در این زمینه مسئولیت دارند، اطاعت با آگاهی و شعور کامل، پرسیدن پرسشها با ادب و احترام برای درک بهتر فرمان و همکاری در عملی کردن آن؛ سه مسئولیت مهمی هستند که هر مسلمان باید انجام دهد، اگر مردم فرامین را جدی بگیرند و آنها را صرفاً دستورهای اداری ندانند بلکه مکلفیتهای شرعی خود تلقی کنند؛ آثار آن بهوضوح در خانه، بازار، مکتب و مسجد مشاهده خواهد شد.
این همان هدفی است که امیرالمؤمنین حفظهاللهتعالی با صدور این فرامین دنبال میکند؛ یعنی ایجاد جامعهای اصلاحشده، آگاه و متعهد به احکام شرعی که هم دنیای آن آباد باشد و هم آخرتش.
